Post

Visualizzazione dei post corrispondenti alla ricerca fransa

Fransa

Immagine
Stat piassà përlopì an Euròpa ossidental , d'apopré 69 milion d'abitant e na surfassa 'd 675.000 km², con capital Paris. Geografìa Teritòri Sò teritòri a l'é spantià dzor pi continent, soa nos a l'é la Fransa Metropolitan-a , visadì la part an Euròpa, patragìa an 13 region. A l'ha 'dcò ij drocheri 'd soe veje colònie, 'me la Gujan-a Fransèisa, Neuva Caledonia, Reunion, Mayotte, Martinich, Guadalupa  e la Poline sia Fransèisa . Geografìa fìsica La Fransa Metropolitan-a a l'é ij 5/6 dla surfassa total, a l'é a forma d'esàgon, scasi disabità ant ël sènter, andoa as treuva 'l massiss sentral. A fa part dla Fransa Metropolitan-a la Còrsica . Ij sò fium pi amportant a son Sen-a, Lòira, Rin, Ròno, Garon, Dorgògna e Meusa . Soe sità pi amportante a son Paris, Lion , Marsèja, Lille, Strasborgh, Bordò, Tolosa, Nissa Marìtima, Nantes, Brest, Montpellier e Digion . Finagi A partagia un finagi con: Ëspagna e Andora senté ij Pirené,  con l' I...

Ducà 'd Borgògna

Immagine
Stat esistù tra l'886 e 'l 1482 ant la Fransa, ël Belgi, ël Lussemborgh e ij Paìs Bass d'ancheuj. Stòria Achit La stòria dla Borgògna as ancamin-a dël 843 cand apress la mòrt dël fieul ëd Carl Magn, Ludovich ël Pasi , l'Amper Carolingg a ven dësblà an 3 part dal tratà 'd Verdun. Ste part a son ij Regn dij Franch Ossidental, Oriental e 'd Mes , ch'a vnëran arspetivament: Fransa, Almania e Borgògna . La Borgògna a l'era pa në stat, ma a l'era 'l nòm ëd 3 surfasse an Fransa, visadì Àuta, Bassa e Ducà 'd Borgògna, managià da stat diferent ant ël temp. Mach la dëriera a l'é cola ch'as antend ancheuj. Fransa Ël Ducà 'd Borgògna a l'era soens dovrà 'me cadò dal re 'd Fransa, dal sécol ch'a fa 11, ch'a lo dasìa an apanagi ai nòbij vzin a la coron-a. Valois-Borgògna La stòria a l'é armudà cand Flip II ëd Borgògna , fieul dël re, a l'ha arseivù ël fëod dël 1363 e mersì ai mariagi a l'é riussì a spantié soe t...

Lion

Immagine
Sità fransèisa d'apopré 520.000 abitant, capleu dla region Auvernia-Ròno-Alp e tersa sità pi popolà dla Fransa. Ël sènter a l'é patrimòni Unesco . Geografìa Piassà a la confluensa dij fium Saone e Ròno , anans ëd confluì, sti doi a batisso na lenga 'd tera ciamà " Presqu'île ", sènter dla sità. Lion a l'ha dontré colin-e e a l'é 'l finagi tra le montagne Lionèise e la pianura dla Dombes . Stòria Fondassion Lion a l'é stàit a l'achit un vilar comersial dij Gal dal sécol ch'a fa 6 aGC. A l'é peuj stàit arfondà sla colin-a 'd Fourvière dai Roman tanme pi gròssa e amportanta sità dla Galia. Età 'd mes L'arcivësco 'd Lion, dël 1079, a l'é stàit anvestì da n'autorità formal dzor tùi j'àutri vësco fransèis. La fòrsa dla gesia local a l'ha mnà Lion a esse sede d'un prinsipà eclesiàstich indipendent . Lion a l'ha logià doi concili dla gesia catòlica con soget le crosià e lë sisma. Fransa La popolass...

Barbet

Immagine
Ëdcò ciamà valdèis ("barbet" a peul esse ofensiv), a son na comunità cristian-a protestanta , ch'a séguita la dotrin-a 'd Valdo 'd Lion . Ij barbet a son apopré 30-40 mila, spantià dzortut anviron a le Alp: ant le Vaj Valdèise an Piemont (Val Pèlis, Val Germanasca e Val Ciuson), an Fransa dël sud, Almania e Svìssera , ansem a le comunità an Sud dla Mérica . Stòria Adoss Valdo a l'era un rich mërcant ëd Lion , ch'ant ël sécol ch'a fa 12, a l'ha dàit tuta soa richëssa ai pòvr e a l'é ancaminasse a prediché. Chiel e ij sò dissépoj, ciamà "Ij pòvr ëd Lion" a l'han arseivù la scomùnica dal papa dël 1184. Scapada Ij barbet, crasà da la popolassion e da la Gesia, a son stàit taparà da Lion e as son piassà anviron a le Alp, al finagi dla siviltà catòlica, dël 1208. An cost moment donch, as ancamin-a la comunità 'd barbet an Delfinà e an Provensa ( Fransa ) e an Piemont (Ij pòvr Lombard), an 3 dle Valade Ossitan-e, ch'a saran stra...

Enrich 4 ëd Borbon

Immagine
Nassù a Pau dël 1553, an Gascogna, an Fransa, da Tòni 'd Borbon e Gioana 'd Navarra , ij re 'd Navara . A l'é avosà për esse stàit ël prim Borbon sël tròno 'd Fransa . Soa famija a l'era amparentà con ël re 'd Fransa, ma Enrich a l'é tavòta mostresse dëspassionà a la coron-a, an avend pi a cheur la càusa calvinista , an mnand l'armà ugonòta an Navara . La Fransa a l'era nompà anvestìa da le guère 'd religion fransèise: ël re catòlich e amis Enrich 3 ëd Valois a l'ha signà soa condan-a an flamband sò rival catòlich Enrich ëd Guisa , visadì an cissand ël furor dla Lìa Catòlica e an venend flambà da un fra' . Dnans soa mòrt dël 1589, a l'ha nominà Enrich 4 ëd Borbon tanme sò sucessor, a pat ch'as convertèissa al catolicésim : da sta rason a nass la fras " Paris a va bin na mëssa ". Ël govern dl'òm a l'é stàit fosonant, an efet a l'ha chità le guère 'd religion fransèise e batì në stàt stàbil . Combin ...

Marchesà 'd Salusse

Immagine
A l'é stàit në stat esistù tra 'l 1142 e 'l 1548 ant ël Piemont ossidental , con capital  Salusse . Geografìa As spantiava për ël Salussèis, e le vaj Màira, Pò, Vrèita e Gran-a  pi le tere dëstacà 'd Carmagnòla , Sental, Isolabela e Dojan . Soa posission a l'era donch a gigiò dle Alp Còzie , tra Piemont e Fransa. Stòria Fondassion Mapa apopré d ël  1250 Soa stòria as ancamina cand Bonifassi dël Vasto a l'é mòrt dël 1025 e sò fieul Manfredo I a l'ha dàit vita al marchesà e a la dinastìa che a lë governërà për tuta soa esistensa. Vita Ël marchesà as posava sla tera drua dla pianura, con la coltivassion ëd gran e sèila ansem a le pasture an montagna.  Sò foson pi gròss a l'era 'l comersi ma dzortut ij dassi amplacà sla sal ch'intrava an Padania d'oltralp, fàit quatr vire tant apress l'overtura dël Përtus dël Viso . Lë stat a l'ha tavòta mantenù na liansa con la Fransa ò con ij Savòja , an venend soens tacà da l'àutra. Lusentor S...

Salusse

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 17.000 abitant an provinsa 'd Coni . Avosà p ër avej logià l'omònim marchesà ant l'età 'd mes. Geografìa Piassà ai pé dle Alp Còzie , a l'intrada dle val Po e Bronda , ch'a scoro marlàit fòra da la sità. Stòria Età 'd mes Salusse a l'é stàita part dla marca arduìnica 'd Turin , f in-al 1091, cand  a l'é d ësblasse p ër manch d'ardité .  Ij domini d'Arduin a son stàit donch otnù da j' Aleram , an particolar da Bonifassi d ël Vasto . Nassita d ël   Marchesà A la mòrt  ëd cost d ël 1142 , ij sò fieuj a l'han partagià soa tera: Manfred I a l'ha ardità la zòna 'd Salusse, an batend un marchesà ch'a l'é durà 4 sècoj. Marchesà Salusse a l'era obligà a aleesse con la Fransa ò ij Savòja cand a ventava, ma a l'ha goernà sò contròl dzor  ël Salussèis, Carmagnòla , Isolabela e àutre comun-e ant le Langhe . A l'ha vejù sò moment pi fiorissant ant  ël sècol ch'a fa 15, sota Ludvich...

Napoleon Bonaparte

Immagine
  Nassù dël 1769 a Ajaccio an Còrsica , a l'é stàit un general e prim amperator fransèis. Soa famija a l'era 'd bassa noblëssa còrsa, ìsola che fin-al 1768 a l'era part dla Repùblica 'd Genoa , donch Napoleon a parlava còrs e toscan e 'l fransèis a l'ha amparalo 'me sconda lenga con n'acent distintiv. Rampa A l'ha studià an Fransa a la scòla militar; la rivolussion fransèisa a l'ha mnà a l'intrà 'd tant giovo 'me chiel ant l'armà. Napoleon a l'ha vagnà l'ansëgna 'd general apress sò talent mostrà ant l' assedi 'd Tolon contra j'anglèis dël 1793. A l'é peuj dëssernse ant la campagna d'Italia e apress la spedission d'Egit , a l'ha fàit n' antruch ëd stat dël 1799 , an vnend prim cónsol. Govern Lë stadi dël consolà a l'é durà fin-al 1804, cand a l'é nominasse amperator dij fransèis, an batend ël prim Amper Fransèis . Napoleon a l'ha realisà dontré valor dla rivolussion ...

Repùblica dj'Escartons

Immagine
A l'é stàit në stat semi indipendent , esistù tra 'l 1343 e 'l 1789, sle Alp tra Fransa e Italia . Geografìa La repùblica as spantiava ant le atual Àute Alp e la part ossidental dle province 'd Turin e Coni . A l'avìa pa un gròss teritòri, ma a contava 40.000 abitant; costi a j'ero alfabetisà për ël 90% , tutun lë stereòtip dël viton borich, visavì a la popolassion ëd Pianura, ch'ai temp a savìa pa lese ò scrive. Lë stat a l'era partagià an 5 canton : doi an Fransa e tre an Italia. Soa capital a l'era Briançon . Stòria A l'é nassù dël 1343, cand  Umbert II ël Vej dël Delfinà a l'ha confermà la Granda Carta ò dle Libertà dël 1244, concedùa dal cont d'Albon , ch'a l'avìa piantà 'd ciòv e a l'avìa da manca l'argent e la fidelità da j'abitant alpin. La dzordita carta a përmëttìa a j'abitant ëd governesse da soj , an pagand n'impòsta. Cost a l'ha rabastà la repùblica a nominé un cònsol minca ann e ...

Jermo da Volpian

Immagine
Nassù dël 962 ant l' Ìsola 'd San Giuli , a l'é stàit un monio benedetin, abà fondator ëd dontré abassìe e  architet . Jermo a l'era fieul dlë sgnor ëd Volpian e amparentà con Arduin, marchèis d'Ivreja. A l'é intrà a fé part dij monio benedetin an Fransa, për peuj fondé dontré monasté e gesie tra Fransa e Italia. Dzor le tère dla famija, a San Balegn , a l'ha fondà dël 1003 l' abassìa dla Frutoèra , ch'a comportërà për ij sécoj tanme në stat indipendent, ëdcò an batend moneda. Jermo da Volpian soens a l'era part dël pensament dj'edifissi religios ch'a fondava, senté soe dote d'architetura; a l'é stàit un promotor dlë stil romànich. Ansem a l'edifissi, Jermo a l'avìa 'dcò batì un còdes ëd régole motobin severe, ciamà Costume Frutoerèise . N'àutr important edifissi religios batì da Jermo a l'é l'avosà abassìa 'd Mont San Michel an Normandìa , an Fransa , disegnà 'd përson-a da chiel.

Ca Savòja

Immagine
Famija nòbila ch'a l'ha governà dzortut sjë Stat Sabàud e sij  Regn ëd Sardegna e d'Italia , për scasi mila agn. Stòria Achit Ël prim dij Savòja a l'era Umbert Biancaman , ch'a l'é vnù cont ëd Morian-a dël 1000, apress sò apògg al Sacr Roman Amper. Sécol ch'a fa 11 Da la Morian-a, ij Savòja a j'ero spantiasse an Val d'Osta , mersì al manch ëd noblëssa fòrta belessì, ma 'dcò a Bugey e Vienne oltralp. Senté 'l fieul d'Umbert, Odon , an Piemont ossidental, senté 'l mariagi con la marchèisa 'd Turin, Adelàide 'd Susa , che a governërà la contà apress la mòrt ëd sò òm e 'd dontré dij sò fieuj. Umbert II , novod d' Adelàide a l'é vnù cont dël 1080, ma a l'ha governà mach apress la mòrt ëd chila, an riussend mach a goerné le tère oltralp, dla Val d'Osta e dla Valsusa . La contà 'd Savòja a l'avìa posà le fondamenta për në stat a gigiò dle Alp për controlé e pretende taje dai pass alpin . Sécol ch'a f...

Gustave Le Bon

Immagine
Nassù dël 1841 a Nogent-le-Retrou an Fransa , a l'é avosà dzortut për la nassita dla psicologìa dla furfa , a l'é an efet stàit ël prim a studié 'l comportament dla gent ansem . A l'era ativ an na patlà 'd soget, tanme sociologìa, antropologìa, fìsica e psicologìa l'ha virà l' Euròpa, l'Àsia e 'l Nòrd Àfrica . A l'é mòrt dël 1931 a Marnes-la-Coquette an  Fransa . Psicologìa dla furfa Andi dla furfa Chiel a mostra 'me la furfa as compòrta pa 'me l'ansem dle përson-e da sole , a l'é na entità diferenta. La furfa a l'é fogosa e pa rassional, a ëntreiva le imàgine e le mistà , ma pa ij concet rassionaj. Për sta rason a l'é chërdenson-a e a depassa minca emossion, përché a conòss pa le mese mzure . Mné la furfa A sarìa da fòl  prové a parlé 'me a na përson-a rassional a la furfa, përché sta sì as sent dëscavalcà e ofendùa. Chi a veul mné la furfa, a deuv dovré tre mojen: fortì, arpetission e contagg. Fortì: dì le còse se...

Bërnardin Drovetti

Immagine
Nassù a Barbanià ant la sità metropolitan-a 'd Turin dël 1776, a l'é stàit un colessioneur e diplomàtich . A l'era fieul d'un nodar, e apress jë studi 'd lese , cand ij fransèis ëd Napoleon a j'ero intrà an Piemont, a l'é anrolesse ant l'armà tanme volontari. Ij sò mérit a l'han mnalo a vnì ofissial durant la campagna d'Egit e dël 1803 cónsol për la Fransa, an strenzend n'amicissia con ël wali egissian Mehmet Ali . Ës governador egissian a l'ha scotà ij consej ëd Drovetti, për mné soa mission ëd modernisé l'Egit. An cambi, chiel a l'ha concedù a Bërnardin ëd fé dle tampe për trové vej repert. Drovetti a l'ha donch fàit dle tampe dzortut a Tebe, an tornand an Euròpa con n'archeujta 'd 8 mila tòch. Chiel a l'ha proponù a la Fransa 'd Luis XVIII , ch'a l'é arfudasse, donch dël 1824, Carl Felis ëd Savòja a l'ha catà l'archeujta për 400 mila lire piemontèise. La marcandisa a l'é stàita mandà a G...

Osta

Immagine
Sità valdostan-a d'apopré 30.000 abitant, la pi gròssa dla region, nen mach, sò capleu. Avosà për ij sò tant  drocheri roman bin goernà. Geografìa As trova apopré ant ël sènter dla region, ant la val ciamà Plaine . A l'é traversà da la Dòira Bàutia e dal Buthier , ch'a confluiss belessì ant la prima. Stòria Fondassion e legenda A l'é stàita fondà dai Roman dël 25 aGC apress la dërota dij Salass ; antratan che la legenda a dis ch'a l'é stàita fondà da Cordeli, cambrada d'Ercul . Savòja Apress ël robaton dl' Amper Roman , ant la Val d'Osta a-i ero mach sgnor locaj, gnun pro fòrt da controlé tuta la region. Ij Savòja , a l'han profità 'd lòn, an pijand ël contròl dla val, senté ël Papé dle Franchìsie , ch'a garantìa tùa a la gent an cambi 'd taje, an batend la  contà d'Osta dël 1191. Custion dla lenga e temp modern Sta custion a rësgarda tuta la Val d'Osta ansem a la sità: an efet, la Val d'Osta a l'é d'adoss ëd ...

Gioana d'Arch

Immagine
Nassùa dël 1412 a Domrémy ant la Loren-a an Fransa , a l'é stàita na comandant d'armà, ancheuj santa e eroìna fransèisa . A tërdes agn a l'é ancaminasse a vëdde dij sant ch'a le disìo 'd giuté 'l delfin ëd Fransa, Carl VII , a arpijé le tere perdùe an agreman dj'anglèis, ch'a stasìa vagnand la guèra dij sent agn . Parej a l'ha fàit Gioana dël 1429, ciamand a Carl VII ëd mné n'armà për seguité soa mission, che dësperà, l'ha agradì. L'eroìna a l'é ancaminasse an delivrand Orléans , prima vitòria fransèisa ch'a l'ha mnà a tante àutre ch'a l'han rendù possìbil la vitòria fransèisa dla guèra, an arvërsand la situassion. Gioana a l'é stàita caturà dai borgognon dël 1430 e vendùa a j'aleà anglèis , ch'a l'han brandala sël farò con l'acusassion ëd mascarìa . Un motiv daré a le acusassion a l'era 'l fàit ch'a l'avìa ij cavej curt e a portava a còl ròba da òm , pa për travestisse tanme as dis,...

Musé Egissi

Immagine
Musé sla siviltà dël Nil piassà a Turin , ël pi vej e lë scond pi gròss dël mond. Stòria Sò prim repert a l'é rivà a Turin dël 1630, visadì la taulëtta " Mensa isiaca ", catà dal duca Carl Emanuel I 'd Savòja. L'anteresse sturnicà da la taulëtta a l'ha mnà a na prima spedission an Egit , vorsùa da Carl Emanuel III dël 1759, mnà da Vitaliano Donati . Ij repert a son stàit prinsipalment statue. L'ocupassion napoleònica dl'Egit a l'avìa portà l'Europa a l'anteresse vers la siviltà egissia. L'archeòlogh piemontèis Bernardino Drovetti , al servissi dla Fransa , a l'avìa cujì pi 'd 7 mila oget. Soa archeujta a l'é stàita smonùa a la Fransa ch'a l'ha arfudela, an përmëttend a Carl Felis , re 'd Sardegna 'd catela. Dël 1824, le archeujte Donati e Drovetti , ansem a àutre euvre possedùe da Ca Savòja a son confluì ant ël Musé Egissi 'd Turin. Archeujta Ël Musé Egissi a l'ha pi 'd 40 mila repert: 24 mumie...

Bepe Garibald

Immagine
Nassù a Nissa Marìtima dël 1807, ai temp part djë Stat Sabàud  a l'é stàit un rivolussionari, polìtich e scritor , avosà 'me eroe dij doi mond për soa contribussion a l' unità d'Italia e la difèisa dl'Uruguay . Garibald a l'era d'adoss lìgura e 'me ij sò cé a l'ha ancaminà soa cariera an fasend ël matlòt. Dël 1833 a l'ha abordà Bepe Mazzini , già fondator dl'associassion për l'indipendensa italin-a Giovine Italia . Apress ël faliment ëd n'arvira a Genoa , a l'é stàit condanà a la pen-a 'd mòrt , donch a l'é scapà an Sud dla Mérica . Sud dla Mérica A l'ha passà 10 agn oltraocéan; rivà a Rio de Janeiro a l'é giontasse al moviment separatista dël R io Grande do Sul contra l' Amper dël Brasil . Tramudà a Montevideo, a l'ha difendù l'Uruguay da l'atach dl'Argentin-a, an fondand na legion d'esilià italian, ch'a vestìo l'avosà camisa rossa. An sto perìod a l'é mariasse con l'ar...

Ricard Cheur ëd Lion

Immagine
Nassù d ël 1157, quart fieul d ël re d'Anghiltèra Enrich II e Leonora d'Aquitania . A l'é stàit educà da soa mare an Fransa, an conossend  ël fransèis e l'ossitan ma pa l'anglèis. Ricard a l'é vnù re d'Anghiltèra apress na guèra contra sò pare, pogià dal re 'd Fransa Flip II e la mare. Durant sò regn (1189-99) a l'ha pasà mach ses mèis an Anghiltèra. Ricard a l'é avosà p ër sò coragi (dont sò stranòm), p ërché a batajava an prima linia, an particolar a l'avia mnà l'armà cristian-a an Terasanta, durant la Tersa Crosià , an conquistand San Gioann d'Acri e an d ërotand  Saladin diferente vire. A l'era  ëdcò reussì a rivé a un acòrd con ij musulman: Gerusalem a dovrìa esse àraba ma ij romé cristian disarmà a podran intré ant la sità. A l'é stàit ciapà e fàit p ërzoné da j' Àustriach antratan ch'a tornava an pàtria e costi a l' han ciamà a l'Anghiltèra na greva  armangia, ch'a l'ha ardà pi pover le cassi...

Cusin-a piemontèisa

Immagine
Panissa, bagna càuda e Bareul La cusin-a piemontèisa a l'é formà da arsete motobin diferente tra lor, dzortut an base a la zon-a. J'ingredient pi dovrà ant ij piat a son mnù, aj, ris, anciove, carn crùa, fromagg, vin, butir e euli e ant ij doss la cicolata e le ninsòle . Achit Ël Piemont an passà a l'era na surfassa 'd paisan, ant le condission pi pòvre , soens ch'a travajavo la tèra d'àutri për mach na pcita part ëd lòn ch'a produvavo. Cost mostra përché la carn ëd prima sernìa a sìa pa dovrà e përché ij piat a sìo tant pien ëd grass e carboidrà: përché ij paisan a l'avìo cost da manca. La cusin-a a l'é stòrzasse con lë scambi colombian , mersì a l'ariv ëd melia, tomàtica, pom ëd tèra, faseuj e cacào . La melia an particolar a l'ha armudà la vita dij pi pòvr, përché a l'ha un foson pi grand e a vempiss ëd pi la bëddra. Ordeuvr J'ordeuvr a son na part amportanta dla cusin-a piemontèisa, tradission rivà da la Fransa . A son ij piat pi...

Frutoèra

Immagine
Abassìa piassà a San Balegn , ant ël sènter. Avosà për soa importansa ant l' età 'd mes . Descrission Lë stil d'adoss a l'era romanich, pensà da Jermo da Volpian . La vëddùa d'ancheuj dla Frutoèra as deuv a Viton e Quarin ch'a l'han dësblala e batìla torna ant ël sècol ch'a fa 18. Stòria Achit Soa costrussion a l'é ancaminasse dël 1003, pensà e fondà da Jermo da Volpian , an presensa dël vësco d' Ivreja , dël re d'Italia e marchèis d'Ivreja Arduin . A l'é stàita batìa da Jermo da Volpian : monio beneditin e architet. Jermo da Volpian a l'avìa batì un còdes ëd régole rigorose për ij monio, ciamà costume frutoerèise . Lusentor tanme "stat" Durant ij sècoj ch'a fan 12 e 13 a l'é vnu un sènter ëd monio motobin important: a batìa moneda (dné 'd frutoera) e a l'era dël tut indipendent da vësco ò fëodatari, an funsionand apopré tanme në stat. Ël còdes ëd Jermo a l'era motobin stimà 'dcò an Europa; l...