Post

Visualizzazione dei post con l'etichetta Comun-e piemontèise

Ël Dòm

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 17.000 abitant, an provinsa dël Verbani-Cusi-Òssola. Avosà an tuta Italia përché as ancamina con la "D", dovrà për compité ij mòt. Geografìa Ël Dòm as treuva an val d'Òssola , dont a l'é 'l sènter prinsipal. A l'é bagnà dal Bogna e dal Tòs , che belessì a arsèive l'eva dël prim. A Ël Dòm as parla 'l dialet ossolan, ch'a l'é na variant dël lombard. Stòria Età antica Dnans ij Roman , Ël Dòm a l'era la "capital" dij Lepons , un pòpol d'adoss sèltica. Dël 12 aGC la sità a l'é stàita giontà a le tère roman-e e a-j passava la strà ch'a gropava Milan con ël lagh Verban e 'l pass dël Sempion për traversé le Alp. Età 'd mes Drocà Roma, ël domini a passa ai Longobard , ch'ancamino n'era 'd ravagi. Apress la sità as gropërà ai vësco-cont ëd Noara , ma le ruse con gent dël Valèis e anterne tra guelf e ghiblin, a posso la sità a ciamé la tùa 'd Gian Galeass Viscont ëd Milan dël...

Lans

Immagine
Sità d'apopré 5.000 abitant ant la sità metropolitan-a 'd Turin . Avosà për sò Pont dël Ròch e le omònime vaj . Geografìa Piassà ai pé dle Alp Graje , antratan che 'l sénter a l'é armà dzor ël brich Buriasch . As treuva a l'intrà dle vaj 'd Viù, Ala e Gròssa , che ansema a batisso le Vaj 'd Lans . Lans a l'é traversà da la Stura 'd Lans e dai riaj Tësso e Upia Stòria Età 'd mes La stòria 'd Lans as ancamina con ël vësco 'd Turin Landolf che dël 1011 a l'ha batì 'l castel dzor ël brich Buriasch. Sota 'l contròl dël vësco, Lans a l'ha avù 'l privilegi dël mercà (còsa pa comun-a) e a l'é donch gropasse al comersi . Ant ël sécol ch'a fa 14, la sità a contava 3.000 abitant, un nùmer bin gròss, ël midem dla Turin dij temp. Savòja Lans a l'era na part crusial dël Marchesà dël Monfrà , për ij sò fré, sò mercà e për ël contròl dle vie për la Fransa . Ij Savòja , sota 'l cont Verd a son riussì a gionté la s...

Cherasch

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 10.000 abitant, an provinsa 'd Coni . Avosà për ij tratà e soa vocassion turìstica . Geografìa A l'é piassà ant le Langhe  dzor an platò, andoa a confluisso ij fium Tani e Stura 'd Demont . Stòria Fondassion Cherasch a l'é stàit fondà dël 1243, vorsù dal vicari 'd Fredrich II ëd Svevia e la lìbera comun-a d' Alba . Le rason a j'ero 'd difesa da Ast e për logé j'abitant ëd Bra , crasà da le ocupassion. Fin-ai Savòja La sità a l'é stàita lìbera comun-a, fin-a sogetesse a j'Angiò dël 1303, che a l'ha cedula ai Savòja   dël 1347, tanme contrapart dl'apògg dël cont Verd ant lor campagna 'd Nàpoli . Savòja A Cherasch a l'é signesse 'l tratà 'd Cherasch dël 1631, ch'a butava fin a la guèra 'd sucession ëd Mantoa e dël Monfrà, an fortend ël drit dij Gonzaga dzor Mantoa e sël Monfrà e la cession ëd Alba e Trin ai Savòja , che nopà a l'avìo perdù Pignareul an agreman dla Fransa. Belessì ...

Cher

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 35.000 abitant ant la sità metropolitan-a 'd Turin . Avosà për sò passà 'me sènter ëd produssion ëd tëssù. Geografìa Piassà ai pé dle colin-e Turinèise a sudest, dont a l'é spartìa da Turin. Stòria Fondassion Cher a l'é popolà dai temp dij Ligurin , ch'a l'avìo batì un vilar sla colin-a. Apress a l'é stàita fondà na sità Roman-a , anans ëd Turin . Età 'd mes La sità a l'é stàita governà dai vësco 'd Turin, ch'a l'avìo fortificala, fin-al 1168 con la nassita dla lìbera comun-a. La comun-a l'era fòrta sla tera vzin-a, an batend Vilastlon tanme vilar fortificà contra la spantia dij Provan-a e dij marchèis ëd Salusse . Dominassion strangé Cher a l'era amorbà da le ruse interne tra noblëssa e borzoasìa e sbaruvà da le vise dël Monfrà e d'Ast. La comun-a a l'é donch sogetasse a j'Angiò, e unì, a l'han combatù tanme fassion guelfa contra ij ghiblin dël Monfrà, an essend dërotà e an chitand le...

Alba

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 30.000 abitant, an provinsa 'd Coni . Avosà për soa trìfola , sò palio e Ferrero . Geografìa La comun-a as trova a gigiò dël Tani , ma 'l sènter a l'é piassà a sud dël fium, andoa a confluiss ëdcò l'arian Cherasca. Alba a l'é stranomà la capital dle Langhe . Stòria Fondassion La sità a l'é d'adoss Roman-a , a l'é tavòta stàita crosiera 'd comersi e passagi. Lìbera comun-a Ant ël sécol ch'a fa 12, Alba a l'é vnùa lìbera comun-a , an spantiand sò contròl dzor Roé e Langhe , an fondand sità tanme Cherasch , tavòta an rusa con Ast . Durant sto perìod, la sità a l'é coredasse 'd 100 tor , mistà 'd richëssa dle famije nòbile. Dominassion strangé La tëmma an càusa a la vzin-a Ast, a l'ha mnà la sità a sogetesse a j' Angiò e apress al cal ëd costi ai Viscont ëd Milan, ma dël 1356 la popolassion a l'é arvirasse e sogetasse al Monfrà sta vira. La sità a l'ha soens armudà sò padron për mariagi e...

Bra

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 30.000 abitant an provinsa 'd Coni . Geografìa Bra as trova an Roé e a l'é stranomà soa capital . A-i son pa dj'arian ch'a scoro belessì, ma la frassion Polens a l'é tocà dal Tani . Stòria Polens Roman-a Ël prim stabiliment dla sità a l'é stàit ël cé 'd Polens , sità Roman-a , andoa a l'é combatusse la bataja 'd Polens , cand ij Roman a l'han cassà ij Gòt ëd Alarich dël 402. Fondassion ëd Bra Soa vera adoss a armonta al 1082 cand l' Abassìa 'd Bòbi , dzor përmess dla marchèisa 'd Turin Adelàide da Susa , a l'ha batì un borgh belessì. Jë sgnor a son vnù ij De Brayda , na rica famija militara ch'a pija 'l nòm da la sità. Lìbera comun-a e Savòja Bra a l'é vnùa lìbera comun-a dal sécol ch'a fa 12: a l'é tavòta stàita ant le vise d' Alba , Salusse e Monfrà, për soa posission sèntral an Piemont. Jë sgnor De Brayda a son spartisse an pressa an diferent branch, an mnand la sità esse c...

Ël Mondvì

Immagine
Sità piemontèisa dla provinsa 'd Coni d'apopré 22.000 abitant. Geografìa Ël Mondvì as dësvlupa dzor doi livej,  gropà da la funicolar: rion Piassa an àut sla colin-a e l'avans, visadì ij quarté 'd Breo, Carasson e Pian dla Val a son an pianura. Ant la part pianegianta a scor l' Ele , andoa as campa l'eva dl' Ermen-a . La colin-a andoa as trova 'l sènter sità as ciama Mont Regal , dont l'agetiv për j'abitant " monregalèis" . Stòria Bredul e fondassion Al pòst dla frassion Breo, ant l'età 'd mes as trovava 'l comità 'd Bredul , batì dai Franch Carolingg , a governava la tera vzin-a. Apress esse stàit dësblà dël sècol ch'a fa 12 e avej përdù soa importansa, tui jë scampà as son arfugià dzor la colin-a, an batend la lìbera comun-a d'Ël Mondvì. Lìbera comun-a A l'é tavòta stàit ant le visa d' Ast , dël 1260 a l'é stàita ocupà da Carl d'Angiò për peuj finì sota Ast , ch'a arconossërà soa indipende...

Susa

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 5.000 abitant, dla sità metropolitan-a 'd Turin . A l'é avosà për avej dàit ël nòm a la Valsusa . Geografìa A l'é piassà ant ël dërié tòch dla Valsusa an pianura, a la crosiera ch'a batiss l' Àuta Valsusa e la Val Cenìschia. La  Cenìschia  a confluiss ant la Dòira Rivaria ant ël sènter dla comun-a. Stòria Achit Susa a l'é stàita capital dël Regn dij Còzii , në stat celt ligurin aleà con Roma , ch'a l'a goernà na sòrt d'indipendensa fin-a l'età augustea, cand a l'é armudasse ant la  provinsa roman-a dle Alp Còzie . Età 'd mes Dal 941 al 1060 la sità a l'é stàita capital ansem a Turin dël Marchesà Arduìnich, soa dëriera marchèisa, Adelàide 'd Susa , an mariandse con Odon ëd Savòja a l'ha durvì le pòrte a l'Italia për la dinastìa sabauda. Savòja La mòrt d' Adelàide a l'ha mnà al dëscàpit dij Savòja dla sità, ch'a l'argionzëran torna ant ij sècol ch'a fan 12 e 13 e a vnir...

Torton-a

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 26.000 abitant dla provinsa 'd Lissandria . Geografìa A l'é piassà ant ël canton sudest dël Piemont, scasi al finagi con Lombardìa e Emilia, tant che 'l dialèt dla zon-a a l'é 'd famija emilian-a .  As trova ai pé dij Còj Tortonèis, part dj' Apenin Nòrdich  e a l'é traversà dai torent Scrivia e Osson-a . Stòria Fondassion Fondà dai Ligurin Statiej , sota 'l nòm ëd Dertona 'me vilar fortificà, peuj passà ai Roman tanme colònia. Età 'd mes Apress ël robaton ëd Roma, Torton-a a l'é stàita n'amportanta sede vëscovila , peuj lìbera comun-a , ch'a l'ha patì l'assedi dël 1155 'd Barbarossa contra la Lìa Lombarda , an vnend dësblà. An càusa a le ruse tra Guelf e Ghiblin , la sità a l'é vnua 'd Milan dël 1347, ch'a dovrava Torton-a 'me rampar dël canton meridional dël ducà. Strà vers ij Savòja Apress la fin djë Sforza , la comun-a a l'é stàita managià da j' ëspagneuj che dël 17...

Ivreja

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 20.000 abitant, ant la sità metropolitan-a 'd Turin . Avosà 'me la capital dël Canavèis e për l'antraprèisa Olivetti . Geografìa Piassà ant ël Canavèis , ant ël mes d'un-a serie 'd colin-e, ciamà Anfiteàter Morènich d'Ivrèja , ch'a armonta ai giassé dël Pleistocene: a st'era a armonto 'dcò ij 5 lagh d'Ivreja , visadì jë vzin Sirio, San Michel, Piston, Nèir e 'd Campagna . La sità a l'é peuj traversà da la Dòira Bàutia e 'l Navil d'Ivreja . Stòria Fondassion Fondà dai Salass tanme Eporedia , dont l'agetiv për j'abitant d'ancheuj: " eporedièis ". Marchesà Anscàrich Apress ël robaton dl'amper Roman, ij Franch Carolingg a l'han batì un marchesà con sede a Ivreja, dominà da la dinastìa dj' Anscarid . La famija a l'era potenta, tant che doi marchèis a son stàit re d'Italia, lë scond, Arduin , a l'é stàit dësfàit da l'amperator alman e la sità a l'é vnu...

Casal Monfrà

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 30.000 abitant, dla provinsa 'd Lissandria . Avosà për esse stàita la capital dël marchesà e dël ducà dël   Monfrà . e për ël ravagi dl' Eternit. Geografìa Casal l'é piassà ant na zòna an pianura, ai pé dle colin-e dël Monfrà , dont a l'é considerà la capital. A l'é bagnà dal Pò e dai canaj Lanza e Melan-a . La pi gròssa part a l'é a sud dël fium, ma dontré quarté 'me Casal Popol e Oltrapont a son a nòrd. Stòria Achit Nassù 'me stabiliment roman; ant ël sècol ch'a fa 11, ël marchesà Aleràmica a l'é stàit partagìa antra doe neuv marchesà: 'd  Savon-a , col dij Dël Vasto e 'l marchesà dël Monfrà . Paleòlogh Apress ël govern dj' Aleram , dël 1306 a son sontintrà ij bisantin Paleòlogh , che dël 1474, apress avej përdù tere a ossident tanme Civass , a l'han tramudà la capital a Casal Monfrà. Gonzaga Dël 1536 ij governador a son vnu ij Gonzaga 'd Màntua, ch'a l'han tramudà la sità ant na piassa...

Carmagnòla

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 30.000 abitant an sità metropolitan-a 'd Turin . Avosà për ël povron ëd Carmagnòla . Geografìa A l'é bagnà a l'esterion da Po e Melëtta . A l'ha un bon nùmer ëd frassion. Stòria Achit Nassùa ant l'età 'd mes da l'union ëd diferent borgh paisan, apress la mòrt ëd Bonifassi dël Vasto , a l'é stàita ardità dai marchèis ëd Salusse . Marchesà 'd Salusse Sota 'l marchesà , Carmagnòla a l'era la zëcca e la sede dl'importanta famija dij Cavassa . Carmagnòla a l'é stàita vastà da la bataja 'd Ceresòle dël 1544; 'l marchesà a l'é passà a la Fransa dël 1548 e a la fin ai Savòja dël 1601 con ël tratà 'd Lion . Savòja Ij Savòja a l'han armudà la sità ant un-a piassafòrt avansà . Dël 1799 la borgià Ël Borgh dla Madòna a l'ha vagnà në scontr contra ij fransèis rivolussionari , ma costi për arpisaja a l'han anviscà la borgià e massacrà ij sò abitant. Càuna Dal sècol ch'a fa 17 a Carmagnò...

Salusse

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 17.000 abitant an provinsa 'd Coni . Avosà p ër avej logià l'omònim marchesà ant l'età 'd mes. Geografìa Piassà ai pé dle Alp Còzie , a l'intrada dle val Po e Bronda , ch'a scoro marlàit fòra da la sità. Stòria Età 'd mes Salusse a l'é stàita part dla marca arduìnica 'd Turin , f in-al 1091, cand  a l'é d ësblasse p ër manch d'ardité .  Ij domini d'Arduin a son stàit donch otnù da j' Aleram , an particolar da Bonifassi d ël Vasto . Nassita d ël   Marchesà A la mòrt  ëd cost d ël 1142 , ij sò fieuj a l'han partagià soa tera: Manfred I a l'ha ardità la zòna 'd Salusse, an batend un marchesà ch'a l'é durà 4 sècoj. Marchesà Salusse a l'era obligà a aleesse con la Fransa ò ij Savòja cand a ventava, ma a l'ha goernà sò contròl dzor  ël Salussèis, Carmagnòla , Isolabela e àutre comun-e ant le Langhe . A l'ha vejù sò moment pi fiorissant ant  ël sècol ch'a fa 15, sota Ludvich...