Post

Visualizzazione dei post con l'etichetta Cusin-a piemontèisa

Fogassa dossa

Immagine
Galuparìa piemontèisa ch'a armuda motobin dal leu 'd produssion: sota a son mostrà diferente arsete e sòrte 'd fogassa dossa. Fogassa 'd Lissandria La version pi sempia, a blaga la denominassion comunal (DE.CO) ëd Lissandria . Descrission e arseta As pronta an giontand ant un ciopon: eva tëbbia, alvà, farin-a e euli d'uliva . A sta mira as ampasta për 10 minute, fin-a cand l'ampast a ven còti e alàstich, adess a va coatà e lassà a alvé. La fogassa a va cosùa ant ël forn dzor na feuja d'aram, slargà con na tëggëssa 'd 1cm e përtusà , parej da podej vërseje dzor lë sùcher , coatandla. A l'é prontà cand la surfassa a l'é dorà, as mangia càuda ò a la tamprura dl'anvironament . La pi gròssa diferensa con le àutre sòrte 'd fogassa dossa, a l'é che la lissandrin-a a l'é motobin voita, a smija pròpe la clàssica fogassa salà genoèisa , ma sucrà. Stòria La fogassa 'd Lissandria a ven an efet da cola genoèisa, da tavòta spantià ant la s...

Csenta

Immagine
Csenta a l'é 'l nòm ëd doe galuparìe diferente dla cusin-a piemontèisa . Csenta 'd Palasseu As trata d'un doss tìpich ëd Palasseu , an provinsa 'd Vërsèj , a l'é na sòrta 'd torta. Sò ingredient distintiv a l'é 'l sandon , che ansem a la pasta fròla, farin-a, alvà, euv, ninsòle e amel a l'é cosù an forn . L'arseta a l'é d'adoss pòvra, fàita con lòn ch'a s'avìa an mison. A l'era 'l doss tradissional ch'as prontava la dëriera dumìnica d'otóber, për la festa dl'arcòlt , andoa as disìa mersì a Dé për 'l ris cujì (mangé base dël Vërselèis). Csenta d'Arsagn Pan tìpich d' Arsagn Monfrà , an provinsa 'd Lissandria . A smija na fogassa, ma la drolarìa a l'é ch'andrinta a-i son le grasëtte e le nos . La csenta d'Arsagn a l'é prontà an giontand a l'ampast, fàit con farin-a, alvà e sandon,  le grasëtte e le nos ciapulà e an spantiandlo dzor na feuja d'aram con na tëggëssa '...

Bagna Càuda

Immagine
Fojòt ëd bagna càuda e vërdure Piat tìpich e mistà dla cusin-a piemontèisa , avosà për sò savor motobin carià. Descrission A l'é na bagna satìa, ch'as mangia con le vërdure cosùe e crùe, ma 'dcò con la polenta . Sanmarch a l'é pa dovrà 'me le altre bagne: a l'é pa l'acompagnament dij piat, a l'é chila 'l piat prinsipal . Ël mangé andoa a l'é spantià dzora a serviss mach pej 'd sostegn për mangela. Prontela La bagna càuda as pronta ant na ramin-a 'd tèra cusùa , andoa ant l' euli d'uliva as gionto le anciove salà , ch'as fan cheuse sensa fele fricassé. Na vira che l'euli e le anciove a son na còsa sola, as gionta l' aj , an fische e as cheus fin cand la bagna a l'é samblà bin. Mangela Na vira prontà, la bagna càuda as buta al sènter dla tàula, ant ël dian , na sieta an tèra cosùa con sota la s-cionfëtta , në scaudor con la brasa viva për goernela càuda. Ancheuj sta costuma a l'é armudà ant ij fojòt , dij tupin ...

Cusin-a piemontèisa

Immagine
Panissa, bagna càuda e Bareul La cusin-a piemontèisa a l'é formà da arsete motobin diferente tra lor, dzortut an base a la zon-a. J'ingredient pi dovrà ant ij piat a son mnù, aj, ris, anciove, carn crùa, fromagg, vin, butir e euli e ant ij doss la cicolata e le ninsòle . Achit Ël Piemont an passà a l'era na surfassa 'd paisan, ant le condission pi pòvre , soens ch'a travajavo la tèra d'àutri për mach na pcita part ëd lòn ch'a produvavo. Cost mostra përché la carn ëd prima sernìa a sìa pa dovrà e përché ij piat a sìo tant pien ëd grass e carboidrà: përché ij paisan a l'avìo cost da manca. La cusin-a a l'é stòrzasse con lë scambi colombian , mersì a l'ariv ëd melia, tomàtica, pom ëd tèra, faseuj e cacào . La melia an particolar a l'ha armudà la vita dij pi pòvr, përché a l'ha un foson pi grand e a vempiss ëd pi la bëddra. Ordeuvr J'ordeuvr a son na part amportanta dla cusin-a piemontèisa, tradission rivà da la Fransa . A son ij piat pi...

Mon ëd Mongardin

Immagine
Doss piemontèis ëd Mongardin , a base 'd cicolata e panera . Për prontelo a venta scaudé doe pcite ramin-e con andrinta cicolata fondanta e gianduja , an giontand an tute e doe sùcher , un euv, ninsòle trità, bëscotin sfrisà e marsala . Apress as fan djë strat an autërnand cicolata fondanta, gianduja e panera montà , ant un tolin a forma 'd mon . Ël mon a va lassà satì an frigo. Ël mon a l'era belfé trovelo pendant ij disné dij mariagi, dzortut tra ij ciai 'd Mongardin.

Bagna dl'infern

Immagine
Ëdcò dita bagna dël diav , a l'é na bagna tìpica dle Langhe . La bagna dl'infern as fa con aj, anciove, tomàtiche pelà, spagnolin, euli d'oliva e pnansëmmo , cosù ant na ramin-a . As mangia con ël pan rustì ò con la polenta  e soens a l'é servìa bujuenta. Soa adoss a armonta 'd sicur a apress la dëscuèrta dla Mérica , dont a ven-o le tomàtiche e jë spagnolin. La bagna dl'infern a l'é ciamà parej për soa picantëssa e sò color ross , ch'a coroborava ij di dij pòvr paisan langhet.

Tartrà

Immagine
Flan salà tìpich dël Monfrà e dle Langhe , a base d' euv, formagg, panera e cialòt . La tartrà a l'é fàita an bodrand butir, euv e formagg gran-a , ansema a làit antregh e panera bujì dnans e cialòt dorà an pèila. A son apress giontà le culòte 'me mërlipò, rosmarin e magioran-a . A ven servìa soagnà da fondùa , crema d'arbion, bagnet verd ò crema 'd bolé . Stòria La tartà a ven da la cusin-a pòvra dij paisan piemontèis , an particolar dai sécoh ch'a fan 10 e 11, cand l'abòrd con ij Sarasin a l'ha anfluensà la tradission dël mangé piemontèisa, an sto cas, an mnand ël rosmarin , ingredient dovrà dai mòro, sle tàule dij piemontèis.

Finansiera

Immagine
Ëdcò dit finansier, a l'é un piat tìpich piemontèis fàit con mnù ëd polastr e bocin . La finansiera a l'é nassùa 'me piat pòvr dij paisan e a l'achit a l'era fàita con j'avans dla maslura, visadì ij buej ëd polastr e vac a, an particolar lacet, miola, fìdich, barbaròt e crësta , cosù con asil, butir e vin Marsala . Sò nòm a riva da la noblëssa , ch'a l'ha anfiolì sto piat, ch'a l'é donch spantiasse 'dcò tra ij rich, an pijand ël nòm da lor muda ciamà pròpe finansiera . Ansem a sò passagi da piat dij paisan a piat stimà da tùi, a l'anrichisse 'd bolé ; an efet la part pi gròssa dj'òsto d'ancheuj a dòvro sta variant dl'arseta. A l'era un dij piat che Camilo Benso a l'avìa pi a cheur, tant che a-i é na variant a sò nòm, la finansiera a la Cavour, ch'a l'avìa vin pi stimà andrinta, 'me bareul e barbaresch .

Salòt

Immagine
Doss ëd Bra , nassù dël 1835 e dovrà ant l' epifanìa . Ël salòt a l'é prontà con pasta 'd pan, butir, làit e alvà , ch'a compon-o doi disch . Un disch a l'é coatà con confitura d'armognan, sitron candì e uva pàssola e apress coatà da l'àutr disch. Apress esse alvà, ël doss a l'é cosù da l'àut. Ant la tradission, durant l'epifanìa, a ven butà andrinta na fava e chi ch'a la trova a l'avrà cavicc për tut l'agn.

Risòle

Immagine
Doss d' Ël Mondvì a forma 'd capulor vempì 'd confitura 'd pom chërpandù . La risòla a l'é fròla e sìmila a le busìe pien-e, ma a l'é nen fricassà . Ancheuj a-i son dontré variant, con pien ëd confitura 'd persi ò armognan, sambajon, cicolata ò crema chantilly . Stòria Nassùe dal pastissé monregalèis Comino apress un viagi an Provensa dël 1957. An Fransa a-i é un doss conform, dzortut an Savòja , vempì 'd confitura 'd pruss ò codògn.

Rakikò

Immagine
Licor mer a le erbe nassù a Ël Mondvì . Ël Rakiko a l'é nassù ant na confetarìa 'd Breo e sò nòm lë dëscriv bin: a l'é an efet la gionzion dle prime sìlabe dij sò ingredient: rabarbr, kina e kola . J'àutri ingredient, combin che l'arseta a sìa biscosa, a son bumé, sùcher e caramel  e dle erbe possacafé, për un savor ch'a arcòrda l'Orient. A l'ha 24  gré alcòlich. Stòria Ël Rakikò a l'é ancaminasse a esse servì dal 1895. Ancheuj a l'é produvà a Seva . Da col moment fin-a ancheuj a l'é restà na mistà 'd Ël Mondvì , tante përson-e a-l l'han a la meison e a son dontré afiss ant le piòle. Na tradission a Ël Mondvì a l'é cola 'd fé ël Rakikò Spritz , an slongand ël licor con prosech e seltz.

Cognà

Immagine
Bagna piemontèisa, dle Langhe , a base 'd most d'uva . La cognà a l'é a mità tra na bagna e na confitura, a l'ha un savor doss e mericant . Oltra al most d'uva as gionto dontré tra st'ingredient a sernia: pom, pruss madernassa, ninsòle, codògn, fi, armognan sech, ciòv ëd garòfo, canela e sùcher . J'ingredient a son bujì fin-a 14 ore, fin-a cand ël volum a l'é riduesse a mità, dont sò sust. Sta preparassion a l'era pensà për goerné la fruta dl'otogn durant l'invern, sò ingredient prinsipal, visadì 'l most d'uva a l'era l'avans dla preparassion ëd vin, tìpica dle Langhe . As dòvra tanme bagna për compagné 'l bujì, ij formagg e la polenta .

Copeta monregalèisa

Immagine
Doss d' Ël Mondvì  e dantorn, a base 'd nos ò ninsòle rasatà , amel ( ëd tante fior ò 'd gasìa) e sùcher , butà tra  doe òstie . A l'é conforma a la " cupeta " italian-a , tìpica dël Mesdì e dla Liguria , andoa a esisto diferente variant, për forma, ingredient e sust . Stòria Soa stòria a l'é gropà a le invasion sarasin-e dël bass Piemont ant ël sècol ch'a fa 10. An efet, a son stàit j' àrab a porté 'l nòm, ch'an lenga d'adoss a signìfica: " conserva dossa ". Na vira, le copete a j'ero saldà senté 'l fer da stiré .

Caponet

Immagine
Ëdcò dit  pess còj , a l'é na quajëtta 'd còj piemontèis . A l'é arvestì da feuje 'd còj sbujentà e vempù con carn trià 'd crin ò sautissa , euv , formagg gratà e lard . A venta cheuse le quajëtte an forn ò an pèila . La variant ëd Vërsèj , ël caponòt, a dovra 'l ris e 'l salam dla doja tanme pien. A son sìmij al piat dij Balcan ciamà sarmale . Stòria Ij pess còj a son nassù tanme  piat pòver për dovré j' avans dij di dënans.

Lacabòn

Immagine
 Ëdcò dì lecabòn , a l'é un doss tìpich ëd Lissandria . A l'é fàit an ampastand sùcher con amel , an dasandje a man, senté 'l meud dël ciòv fiss, la forma d'un pcit baston  an virand l'ampast dantorn a cost sì. A l'ha un sust alàstich e   gomos e un color ambrà . Ël doss a l'é vendù dzortut sota San Tòni e Santa Lussìa protegitora dla vista . A l'é donch soens un cadò tanme auguri për la salute d'euj .

Diablotin

Immagine
Cicolatin fondant  ëd Turin  drogà con vanilia , avosà tanme 'l cicolatin pi vej dël mond . Stòria Batì ant ël sècol ch'a fa 17, cand  Turin a l'era arnomà për soa cicolata, ma la tradission a veul ch'a sìo stàit anventà da Cagliostro , ch'a vendìa cicolata an esaltand dle possìbil proprietà ch'a dësvijo ij sens . Ij diablotin a son stàit i prim cicolatin mangià dai Savòja , ch'a l'han spantià 'l prodòt ant l'Euròpa. Ël cicolatin a l'é stàit la base ch'a l'ha ispirà 'l giandujòt dël 1867 batì da Caffarel .

Noaset

Immagine
Doss tìpich ëd Civass , a son dle motobin pcite balin-e fròle. A son fàite da ninsòle trità dla varietà Arionda Gentil dël Piemont , mës-cià con sùcher e bianch d'euv montà a fiòca. Costa pasta a l'é butà stissa a stissa dzor na lëcca e butà an forn. A l'é soens compagnà da sambajon . A son ëdcò dovrà për pronté  torte . A esiste na version pi gròssa (3-4cm), visadì ij noason . Stòria A son nassù dël 1850 dal pastissé Giovanni Podio , sò gënner a l'avìa portà ij doss a l' esposission universaje 'd Paris e Turin d'inissi neuvsent, andoa a l'han socrolà na riussìa straordinaria. La famija antrapreneura a l'era donch vnua fornisseura ofissial ëd Ca Savòja .

Tonn ëd Lapin

Immagine
Ëdcò dit lapin an compòsta , a l'è un piat tìpich piemontèi s, an particolar dla zòna dle Langhe e dël Monfrà . La carn ëd lapin a l'é beujùa, tajà an pi part e fàita smasì. Peuj a l'é butà a meuj ant euli, sal e mërlipò .  A peul esse goernà për 6 mèis an burnìe e a l'é servì soens con pan rustì e caròte . Stòria e legenda A l'era prontà an costa fasson an butand ël lapin ant l'euli për goernelo e përché cost a l'arde pi fròl , tanme un tonn . La legenda nopà, a veul che ij fra' ëd Vian-a a l'avìo ambrojà rësguard la proibission ëd mangé carn durant la quaresima, an fasend passé 'l lapin tanme un tonn, përché 'l pess a l'era përmess da la Gesia.