John Maynard Keynes

Nassù dël 1883 a Cambridge, an Anghiltera, a l'é avosà tanme conomista, pare dle teorìe keynesian-e e dla conomìa moderna.

Keynes a l'é vivù ant un perìod andoa le ideje liberiste dla scòla clàssica a j'ero cole dovrà da jë stat; chiel a l'é stàit un rivolussionari, autor ëd tante ideje ancheuj vàlide, a la base dla conomìa moderna.

Teorìe keynesian-e

Conomìa mës-cià

La conomìa scond ël liberism a dovrìa esse lìbera da l'antërvent dlë stat, a part për custion ëd sicurëssa.

Scond Keynes, l'ùnich soget bon a rivitalisé la conomìa durant na crisi a l'é lë stat, tanme a l'é mostrasse apress ël robaton ëd Wall Street, cand sens l'agiut dlë stat le conseguense a sarìo stàite motobin pi dësastrose.

La conomìa mës-cià a l'é ancheuj la forma 'd conomìa pi dovrà ant ël mond, as opon a l'assensa dl'antërvent dlë stat dël liberism e a la total presensa dlë stat dël socialism.

Domanda e oferta

Scond la scòla clàssica, a l'era l'oferta a batì soa domanda, donch cand a j'era na crisi përché la gent a catava nen, le antraprèise a produvavo 'd pi.
La lese dël Say, prinsipi liberista, a vorìa che a-i podìa pa esse dla marcandisa pa vendùa, përché 'l mercà a l'avrìa tavòta ciucià.

Coste a son stàite le càuse dël robaton ëd Wall Street, visadì la dzoraprodussion e la marcandisa pa vendùa, ch'a ven un cost.

John Keynes a l'é 'l prim a antende che a l'é la domanda a batì soa oferta, nen ël contrati.

Moltiplicator keynesian

Sodà ch'a venta l'antërvent dlë stat për riaussé la conomìa durant la crisi, Keynes a mostra tanme lë stat a dovrìa anterven-e: ës a dovrìa finansié dle euvre pùbliche (ospidaj, strà...) an pijand an càrich dij sensa travaj, përché a spendëran la part pi gròss dël salari.

A l'é donch nen consejà, 'd dé argent a coj ch'a travajo già, ch'a avrìo pi car vansé lor argent, pa butandlo an circolassion për fé viré la conomìa.

Ël prinsipi dël moltiplicator a antivëdd che l'argent pagà da lë stat a j'ovrié durant l'anvestiment, a daga vita a un nùmer motobin pi àut d'argent an sercc, përché l'ovrié na vira ch'a ven pagà a spende sò sòld ant na bòita, ch'a pija an càrich neuve përson-e, ch'a spendo àutr argent, e parej a sèguita.

Për fé n'esempi, Keynes a parla dël paradòss dla tampa, na situassion andoa minca vira ch'a j'é la crisi, lë stat a finansia na tampa, an pagand dj'ovrié, ch'a tirëran dij servissi tanme j'òsto, ch'a mnëran a neuv travaj e salarià.
Ël paradòss a sta ant ël fàit che la tampa a serv a gnent, a ven quatà torna cand a-i é torna la crisi, ma parej fasend, a batiss dij travaj e a fa viré la conomìa.