Lo sport originario delle Langhe; bastava "ël balon" e un muro per divertirsi. Clicca sull'immagine!
I Savoia, coloro che hanno sagomato il Piemonte in mille anni di governo. Clicca sull'immagine!
Mach Piemontèis tratta anche di argomenti al di fuori del Piemonte.Cusin-a piemontèisa
 |
| Panissa, bagna càuda e Bareul |
J'ingredient pi dovrà ant ij piat a son mnù, aj, ris, anciove, carn crùa, fromagg, vin, butir e euli e ant ij doss la cicolata e le ninsòle.
Achit
Ël Piemont an passà a l'era na surfassa 'd paisan, ant le condission pi pòvre, soens ch'a travajavo la tèra d'àutri për mach na pcita part ëd lòn ch'a produvavo.
Cost mostra përché la carn ëd prima sernìa a sìa pa dovrà e përché ij piat a sìo tant pien ëd grass e carboidrà: përché ij paisan a l'avìo cost da manca.
La cusin-a a l'é stòrzasse con lë scambi colombian, mersì a l'ariv ëd melia, tomàtica, pom ëd tèra, faseuj e cacào.
La melia an particolar a l'ha armudà la vita dij pi pòvr, përché a l'ha un foson pi grand e a vempiss ëd pi la bëddra.
Ordeuvr
J'ordeuvr a son na part amportanta dla cusin-a piemontèisa, tradission rivà da la Fransa.
A son ij piat pi avosà fòra dal Piemont, an particolar ël vitel tonà, ij tomin elètrich, la batùa 'd carn crùa e la carn crùa a l'albèisa.
Spantià an tuta la region a-i son le anciove, soagnà da bagnet verd ò ross, fromagg con cognà, na bagna a l'uva e la giardiniera, na salada 'd vërdure e asil.
Àutri antré a son ël tonn ël lapin, ël batsoà e ij povron pien ëd bagna càuda.
Salam e sautisse
La tradission ëd salam e sautisse an Piemont a l'é pa avosà me le vzin-e lombarde e emilian-e, ma a l'ha galuparìe 'me ij giambon crù ëd Coni e col dla Val d'Òssola, la mortedela dl'Òssola e la mortadela 'd fìdich, salam ëd turgia, salam cosù e la boseca 'd Moncalé.
Particolar ël salam dla doja, ch'a l'é motobin grassa përché goernà ant sò sandon.
Tra le sautisse la pi avosà a l'é la sautissa 'd Bra, pensà për esse mangià crùa e 'l salampatata, na sautissa canavèisan-a, tant cotì da esse soens spantià sël pan.
Fromagg
Ël Piemont a l'ha na tradission anviàbila 'd fromagg, mersì 'dcò a le Alp.
A son 8 ij fromagg dop: bërgonzòla, toma, Bra, Murassan, rubiòla 'd Rocavran, raschera, gran-a padan e bettelmat (walser).
Amportant ëdcò la pajerin-a, l'Ormea, ël bleu dël Monsnis e 'l bruss.
Ël bruss a l'é fàit con j'avans dël fromagg për arcuvrilo, ma a-i é na variant con ij verm, ciamà bruss ch'a marcia.
Prim piat
Ij prim piat a son caraterisà da pasta, soens pien-a ò coatà da fromagg ò ragù e da risòt.
Ij piat avosà an tuta Italia a son j'agnolòt dël plin, ij tajarin e ij gnòch al Castelmagn.
Ëdcò la polenta e soa variant al fromagg ciamà consa, a l'han sostenù 'l pòpol për sécoj, ma a son spantià an tut ël nòrd Italia.
Motobin distintiv a son ij rabatòn, visadì gnoch arlongà d'erbe, euv e spinass.
Ris
Ël ris a l'é 'd vital amportansa a Vërsèj, Biela e Noara, andoa as coltiva 'l sol ris dop italian ciamà Baragia.
Ij prim piat tìpich ëd cole zon-e a son ij risòt con le ran-e, con le urtìe, panissa e paniscia.
Scond piat
Jë scond piat a son motobin diferent tra lor e soens particolar visavì a coj italian.
A son soens componù da part "sorose", përché la cusin-a piemontèisa a ven da le misun dij paisan e për lor a l'era në spatuss mangé la carn.
J'animaj ch'anlevavo a j'ero vendù ai rich, antratan che ai paisan a restavo mach le bueje.
Àutre carn dovrà a son d'animaj sarvaj ò 'd pcit animaj ch'as trovavo vzin a le piante.
A l'é pa comun ël dovragi ëd carn ëd prima sernìa ant la cusin-a piemontèisa.
Mnù
Ij mnù a son dovrà ant ij piat pi arnomà, visadì 'l grand bujì, ël fricassà mës-cià e la finansiera.
Lor version d'ancheuj ant j'òsto a l'é stàita motobin armudà për ardé urus ij palé 'd tùi, an gavand la carn pi pòvra 'me le bale, le crëste e ij barbaròt.
Àutre galuparìe ragotà an Piemont a son le ran-e e le limasse.
A Borbané a l'é tìpich ël tapolòn, un fricandò 'd borich.
Rasse
A-i son dle rasse animal tìpiche dël Piemont, visadì l'arnomà vaca 'd rassa piemontèisa, ch'a l'ha un mùscol dla gamba motobin dësvlupa, ciamà fasson-a.
Le àutre a son men avosà, ma a son ël bero sambucan, ël lapin gris ëd Carmagnòla, la galin-a bianca 'd Salusse, la tenca 'd Cerzòle e la tenca gheuba dorà dël pianàut ëd Poirin.
Piat ùnich
A-i son dij piat ch'a son pa possìbil da buté ant un bordrò fàit ëd prim e scond:
- Ël piat pi avosà dla region, la bagna càuda a l'é na bagna, ma pa spantiàbila 'me la majonèisa, a-i é na fasson ëd mangela particolar, con vërdure cosùe e crùe.
- Ij caponet a son quajëtte 'd coj con adrinta carn ciapolà.
- La tartrà a l'é un flan salà dle Langhe fàit con euv, siole e làit.
- Faseuj grass: piat dël Canavèis a base 'd faseuj soagnà da mnù 'd crin.
Bagne
Le bagne a son fondamental ant la cusin-a piemontèisa, për soagné le carn e le vërdure che da sole a san ëd pòch. Le bagne a son donch soens motobin fòrt, pa për palé dlicà.
La bagna càuda a l'é la pi avosà, as mangia càuda con vërdure fatità e mersì a l'aj, l'euli d'uliva e le anciove a-j da motobin gust.
Ij bagnet ross e verd a son dovrà për carn e anciove, a son ël prima picant e lë scond al pnansëmmo.
A-i é na variant ciamà bagna dl'infern, motobin picanta ma marlàit spantià.
La rubra as peul definì 'me l'arseta dla mison dël ketchup.
La ajé e la cartoné a son doe bagne dovrà për le limasse, la prima as descriv da sola e la sconda a l'ha pnansëmmo e aj.
La cognà e 'l vin cheuit a son doe bagne pi dosse che salà, dovrà dzortut dzor ij fromagg.
Pan
Ij ghërsin, stirà e robatà, ansem a la biòva a son j'ëstij ëd pan piemontèis.
Ël runditt a l'é na coefa 'd farin-a e eva motobin sutila dl'Òssola.
Doss
Turin a l'é tavòta stàita na capital europenga dla cicolata, andoa a son nassù cicolatin tanme ël diablotin, ël cremin e l'arnomà gianduja.
La cicolata a l'é spantiasse an tut ël Piemont, an essend dovrà an doss tanme 'l bonet, ij persi pien, ij coneèis e 'l mon ëd Mongardin.
Àutri doss, conossù an tuta Italia a son ël sambajon, na crema alcòlica al marsala, l'amaret ëd Mombaruss, ij bas ëd dama e la panera cheuita.
Bëscotin
Ij bëscotin tìpich dël Piemont a son soens sech ma motobin diferent për forme e ingredient: biciolan, bëscotin ëd Noara, finochin, brut e bon, tapìn, paste 'd melia, noaset, canestrej e krumiro.
Beive
Vin
Ël vin an Piemont a l'é n'atrassion mondial, avosà a son ij ross Bareul, Dojan, Barbera, Nebieul e Dosset.
Tra ij bianch a son avosà l'Arnèis e 'l Moscà d'Ast.
Licor
Ij licor piemontèis a son ël Martini, ël Campari, ël Vèrmot, ël Rakikò e 'l licor ëd bicerin.
Bire
Le bire dël Piemont a son la Menabrea, spantià an tuta Italia e Baladin, pi regional.
A l'é spantià, mersì a la vzinansa con la Fransa, ël panascé, mità bira mità bìbita gasà.
Bìbite
L'avosà Crodin a ven dal Piemont.
Eva
Mersì ai sò numeros fium, e lor adoss an àuta montagna, l'eva an Piemont a l'é stimà.
Dzortut cola dle adoss ëd Lurisa, Vinaj e Crò.
Café
Turin a l'é stàit n'amportant sènter ëd travaj dël café an Euròpa.
A son nassùe an Piemont Lavassa e Vergano, ansem al bicerin, particolar café con làit e cicolata 'd Turin.
Commenti
Posta un commento