Post

Visualizzazione dei post con l'etichetta Capleu piemontèis

Verbania

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 30.000 abitant, capleu dla provinsa omònima. Avosà për ël lagh Verban dont a pija ël nòm. Geografìa Verbania a l'é piassà ant un-a penisola ant ël mes dël lagh Magior , andrinta a possed l' isolìn ëd San Gioann . A l'é bagnà dal Tòs e dal San Bërnardin , an pi la comun-a a toca 'l lagh ëd Mërgheus . Stòria Dënans   la comun-a Ant l'età 'd mes, Intra e Pallansa a j'ero sota influensa 'd Noara , ma soens ël contròl a passava a Vërsèj . A la fin dël sècol ch'a fa 14, ij teritòri a son passà a Milan . Con la pas ëd Rastatt dël 1714, l'area a l'é passà a l' Àustria e dël 1743, con ël tratà 'd Worms , durant la guèra 'd sucession austrìaca, ai Savòja . Ant l'eutsent a l'é dësvlupasse l'industria téssil, an batend ant ël sècol ch'a vnirà la Rhodiatoce, antraprèisa mnant ant ël setor dle tècnofibre. Fondassion Dël 1927, Sun-a da comun-a a l'é stàita agrupà a Pallansa , ch'as fondër...

Biela

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 40.000 abitant, capleu dl'omònima provinsa. Avosà për soa industria téssil e 'l santuari d'Oropa . Geografìa Biela a l'é piassà ai pé dle Alp Bielèis ; as compon da Piass e Pian , la prima an colin-a antratan che la sconda a l'é an Pianura e a lijeje a-i é la funicolar . A l'é bagnà dal Serv , ch'a divide ël sènter comunal dal quarté Ciavasa . Stòria Achit Durant l'età 'd mes, la sità a l'era governà dai vësco 'd Vërsèj , ch'a l'han batì 'l quarté Piass an smon-end diferent privilegi a j'abitant dël 1160. Arvira Lor domini a l'é finì cand n'arvira mnà da Ardizzone Codecapra a l'ha dilivrà 'l Bielèis dal contròl dij vësco dël 1377, ch'a imponìo dle greve taje. Ëd conseguensa, la zòna a l'é passà ai Savòja për adonassion. Eutsent Biela a l'era stranomà "Manchester d'Italia", për soa liura con l'industria téssil, an particolar dla lan-a , an achit ij l...

Vërsèj

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 45.000 abitant, capleu dla provinsa omònima. Avosà për le risere pen-a fòra da la sità e për logé ël Lìber 'd Vërsej . Geografìa A l'é bagnà dal Sèisa, ch'a l'é 'dcò 'l finagi con la Lombardìa a est. Stòria Achit Sò nòm a ven dal Celt e a significa "avampòst celtich", apress l'ariv dij Roman a l'é vnua na crosiera 'd comersi. Ant ël sècol ch'a fa 4, San Eusebi a l'è stàit ël prim cristian a slarghé la religion an Piemont  an partend da Vërsèj. Età 'd Mes Vërsèj a l'é stàita governà dai vësco , batajand a fianch dla Lìa Lombarda , fin-al sècol ch'a fa 13, cand a l'é armudasse an lìbera comun-a  e a l'ha controlà tuta la diòcesi. An cost perìod fiorissant a l'é stàita fondà la prima università dël Piemont e a l'é stàita la prima comun-a a gavé la servitù dla tëppa . Savòja La sità a l'ha përdù soa indipendensa apress a le ruse interne tra Guelf e Ghiblin, an passand ai Vi...

Noara

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 100.000 abitant, capleu dla provinsa omònima. Avosà p ër la bataja 'd Noara e p ër  la cùpola 'd San Gaudensi, la pi àuta d'Italia (126m). Geografìa Noara a l'é piassà dzora la colin-a tra ij torent Gogna e Tardobi ; a l'é 'dcò bagnà dai canaj Quintin Sella e Cavour . Stòria Fondassion Fondà dai Roman tanme colònia dël 89 aGC: sò nòm a ven dal latin "Tera Neuva". San Gaudensi a l'é stàit ël prim vësco e a l'ha spantià 'l cristianesim ant la sità. Ant ël sécol ch'a fa 11, Noara a l'é vnua lìbera comun-a e a l'é aleasse con la Lìa Lombarda . Da Milan fin-ai Savòja La sità a l'é passà al domini dël Ducà 'd Milan ant ël sécol ch'a fa 14 an armudand sò padron, an órdin: Viscont, Sforza, Spagna e Àustria . Noara a l'é passà an finitiva ai Savòja dël 1734 apress avej vagnà la guèra 'd sucession polonèisa . Risolgiment D ël 1849 ant la sità a l'é d ësvlupasse la bataja 'd Noara ...

Lissandria

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 90.000 abitant, capleu dla provinsa omònima. Avosà për la bataja 'd Marengh e l'antraprèisa Borsalino. Geografìa Lissandria a l'é piassà tra ël  Tani e da la Bormia , na fërvaja dënans 'd lor confluensa. Stòria Fondassion Fondà dël 1168 da la Lìa Lombarda , an riunend diferent borgh e ciamà an onor ëd papa Lissànder III. A l'é stàita batìa tanme sità fortificà e rampar guelfa , gropà a lë Stat Pontifissi . La sità a l'ha arzistù a n'assedi imperial ëd 7 mèis dël 1774. Apress la Lìa Lombarda Apress la pas ëd Costansa (1183), la sità a l'ha armudà për un curt perìod ël nòm an Cesarea e a l'é vnua lìbera comun-a; a l'é peuj passà al Monfrà e dòp a Milan . Savòja Apress la pas d'Utrecht (1713), ch'a l'ha finì la guèra 'd sucession ëspagneula, la sità a l'é passà ai Savòja . Ij Savòja a l'han batì la sitadela oltra 'l Tani, an ordinandola a Ignassi B ë rtòla , ùnica sitadela dla dinastìa an...

Ast

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 75.000 abitant. A l'é capleu dl'omònima provinsa. A l'é avosà për sò vin, soe trìfole e sò palio . Geografìa Ast a l'é bagnà dal Tani e da le dòire Bòrbo e Versa ch'aj confluisso ambelessì.  La sità a dësponta tra le colin-e dël Monfrà e dle Langhe ,  ant ël sènter geogràfich dël Piemont. Stòria Roman A l'é stàita fondà dai Roman e a l'era na fiorissanta sità comersial. Lìbera comun-a ( ëdcò Republica d'Ast) Ast a l'é stàita un-a dle prime lìbere comun-e d'Italia, dal 1095. A l'ha dëslvupà na tradission bancaria e na rèj ëd banché spantià an tuta Euròpa, an batend ël cognòm " Lombard ", ch'a deliniava na përson-a dël nòrd Italia (dont la Lombard Bank ). Era fiorissanta - La sità dle 100 tor La republica a governava dzora l'atual provinsa, a podìa bate pròpia moneda e minca famija nòbila a batìa soa tor (125 totaje) e lor cafòrt . A l'ha pijà part an tute le crosià . Robaton Le nimicissi...

Coni

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 50.000 abitant. A l'é capleu dl'omònima provinsa, stranomà "la Granda". Geografìa A deuv sò nòm a soa forma: cola d'un cun-i. Ël cugn a l'é batì dai fium Stura 'd Demont e Gess ch'a confluisso ant ël cò dla sità.  La part pi veja dla sità as trova an cò al cugn , pi as slontana dal cò, pi a l'é na zòna 'd nuviss batiment. Stòria Fondassion Coni a l'é nassùa dël 1198 tanme lìbera comun-a da arfugià dël Monfrà, d'Ast e 'd Salusse ; a l'han seguitaje tant Lombard apress che 'l Barbarossa a l'ha dësblà Milan . Angiò La sità, senté 'l tratà 'd Pignans , dël 1254 a l'é butasse sota la protession dla dinastìa fransèisa dj' Angiò , an ij domini 'd costi an Italia e an batend la   Contà dël Piemont . Savòja Coni, ansem a la Contà dël Piemont a son stàit dësbaratà da j'Angiò ai Savòja d ël 1382 , an cambi dël sostegn dël Cont Verd ant la conquista 'd Nàpoli: fàit ch...

Turin

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 850.000 abitant. A l'é capleu d la region Piemont e dl'omònima sità metropolitan-a. A l'é la quarta sità pi popolosa d'Italia, a l'è avosà ant  ël mond p ër le viture, la sìndon,  ël gianduja,  le Olimpìad invernaj d ël 2006,  ël Musé Egissi  e la Mòle Antonelian-a . Geografia Turin a l'é bagnà da 4 fium: Pò, Sangon, Dòira Rivaria e Stura'd Lans . Scasi tuta la sità a l'é piassà a òvest dël Pò, a est a-i son ij Brich Turinèis; ambelessì as trova ël cò màssim dla sità, ël  Bric dla Madalen-a (715m s.l.m.). Stòria Principi Turin a pija  ël nòm da la popolassion dij Taurin , na popolassion Celt-Ligurin-a, ch'ambelessì a l'avìa batì lor capital Taurasia . Ij Taurin a j'ero aleà Roman, e a son stàit d ërotà dai Cartaginèis d' Annibal d ël 218 aGC. Ij Roman a l'han fondà Augusta Taurinorum , a l'inissi con funsion militar, andoa as ancamina la stòria  ëd Turin. Età 'd mes Apress  ël robaton dl'Am...