Post

Visualizzazione dei post con l'etichetta Guerié

Simon Bolivar

Immagine
Nassù dël 1783 a Caràcas , a l'é stàit un rivolussionari për dontré paìs ant ël  Sud dla Mèrica , andoa a l'é stranomà 'l livrador. Soa famija a l'era rica e crèola , visadì 'd bianch ch'a j'ero tramudasse an fasson stàbila ant la Mèrica. A l'ha studià an Euròpa, e a l'era stàit frapà da j'ideaj dla rivolussion fransèisa . Bolivar a revava 'd mné a l' indipendesa da la Spagna sò paìs, visadì 'l Venessuela , an batend dël 1811, apress a n'arvira, la Prima Repùblica Venessuelan-a, peuj torna drocà an man ai colonissador. Sò but a l'ha otnulo dël 1819, apress agn ëd ruse e ciacòt, an sodand l'indipendensa dël Venessuela, peuj confluì ant la Grand Colombia , ch'a contnìa Colombia, Venessuela, Ecuador e Panamà , delivrà 'dcò sti sì da chiel. Bolivar a l'ha apress concorù a l'indipendensa dël Perù , apress la bataja d'Ayacucho dël 1824, ansem a Tòni 'd Sucre , ch'a la butà 'dcò na pera a minca ...

Leònida I

Immagine
Nassù dël 540 aGC a Sparta , a l'é stàit un re e comandant d'armà spartan. Leònida a l'é vnù re 'd Sparta dël 489 aGC, apress ël govern ëd sò frel. Sto sécol a l'é stàit sagrinà për le vise dl' Amper Persian vers la Grecia , ch'a l'era dësvlupà, ma 'dcò motobin a tòch ëd tante sità stat. Ij Persian a son stàit già dërotà dël 490 aGC ant la bataja 'd Maraton-a , ma Serse I a l'avìa organisà n'àutra spedission dël 480 aGC. Cand a l'é ancaminasse l'atach persian, jë spartan a son pa partì për combateje, për via 'd na festa religiosa, tutun, Leònida a l'é ancaminasse con 7.000 bajet grech për abodré ij Persian a le Termòpij , në strèit pass tra montagne e mar. Ël leu a l'é stàit sernù përché ij Persian a j'ero motobin pi che ij Grech, donch parej a l'era malfé da fesse ansercé. Un bërgé fëlon Grech a l'ha dit ai Persian l'andi dij Grech, an përmëttendje ëd argireje. Leònida, an savend dla dërota sicura,...

Napoleon Bonaparte

Immagine
  Nassù dël 1769 a Ajaccio an Còrsica , a l'é stàit un general e prim amperator fransèis. Soa famija a l'era 'd bassa noblëssa còrsa, ìsola che fin-al 1768 a l'era part dla Repùblica 'd Genoa , donch Napoleon a parlava còrs e toscan e 'l fransèis a l'ha amparalo 'me sconda lenga con n'acent distintiv. Rampa A l'ha studià an Fransa a la scòla militar; la rivolussion fransèisa a l'ha mnà a l'intrà 'd tant giovo 'me chiel ant l'armà. Napoleon a l'ha vagnà l'ansëgna 'd general apress sò talent mostrà ant l' assedi 'd Tolon contra j'anglèis dël 1793. A l'é peuj dëssernse ant la campagna d'Italia e apress la spedission d'Egit , a l'ha fàit n' antruch ëd stat dël 1799 , an vnend prim cónsol. Govern Lë stadi dël consolà a l'é durà fin-al 1804, cand a l'é nominasse amperator dij fransèis, an batend ël prim Amper Fransèis . Napoleon a l'ha realisà dontré valor dla rivolussion ...

Vlad III, l'Ampalator

Immagine
Nassù dël 1431 an Transilvania , avosà mej tanme Dràcula , da lë stranòm dël pare, a l'é stàit un guerié e 'l voivoda (prinse) dla Valachia . A l'ha ispirà 'l romans ëd Bram Stoker ël Cont Dràcula. Achit Sò pare Vlad II, fieul dël voivoda passà Mircea , arfugià an Ungherìa, a l'era tornà voivoda dla Valachia, në stat cussin tavòta mnassà da Ungherìa e Otoman , ma flambà da l'ungherèis Hunyadi dël 1447, strach ëd soa polìtica da bandaròla . Durant ël govern dël pare Vlad III a l'era ostagi Otoman, andoa a l'ha conossù l' ampalament . Sò govern Vlad III a l'era donch instalasse an Valachia sostnù da j'Otoman, ma spodëstà da Vladislav II un cicinin dòp. Vlad a lo flambërà 'd përson-a dël 1456 an bataja, durant ël veuid ëd podej Otoman e Ungherèis. Sò govern a l'é avosà për sò ghignon vers j'Otoman e la guèra durbìa contra 'l sultan Maomet II . Sò tòch distintiv a l'era l'esse tant sever contra nemis, opositor e bojard ...

Lissànder ël Grand

Immagine
Nassù d ël 356 aGC a Pella , ant la Grecia d'ancheuj, a l'é avosà tanme un dij pi grand comandant d'armà dla stòria, chiel ch'a l'ha batì l'amper Macédon. A l'era fieul dël re 'd Macedonia Flip II e a l'é stàit educà da Aristot . Lissànder, a vint agn, a l'é vnù re apress che 'l pare a l'é stàit flambà na da vardia. A l'ha ardità un regn armudà da Flip II da paisan a potensa local, ch'a fasìa tëmma ai vzin senté la legendaria falangia macédona e le arme da assedi . Conquiste Ël re macédon a l'ha seguità la Lìa 'd Corint batìa dal pare, ch'a volìa unì tute le sità-stat greche, an dësbland le arvirose tanme Tebe. Lissànder a l'ha peuj realisà ës ch'ij Grech a revavo 'd pi, visadì dësblé 'l nemis giurà Persian a orient. Donch, ël re, dël 334 aGC, a l'ha traversà ij Dardanej për sbarché an Anatolia e a l'ha pijà an pressa tut l'amper. A l'ha peuj pijà l' Egit sensa gnanca combate, ...

Gioana d'Arch

Immagine
Nassùa dël 1412 a Domrémy ant la Loren-a an Fransa , a l'é stàita na comandant d'armà, ancheuj santa e eroìna fransèisa . A tërdes agn a l'é ancaminasse a vëdde dij sant ch'a le disìo 'd giuté 'l delfin ëd Fransa, Carl VII , a arpijé le tere perdùe an agreman dj'anglèis, ch'a stasìa vagnand la guèra dij sent agn . Parej a l'ha fàit Gioana dël 1429, ciamand a Carl VII ëd mné n'armà për seguité soa mission, che dësperà, l'ha agradì. L'eroìna a l'é ancaminasse an delivrand Orléans , prima vitòria fransèisa ch'a l'ha mnà a tante àutre ch'a l'han rendù possìbil la vitòria fransèisa dla guèra, an arvërsand la situassion. Gioana a l'é stàita caturà dai borgognon dël 1430 e vendùa a j'aleà anglèis , ch'a l'han brandala sël farò con l'acusassion ëd mascarìa . Un motiv daré a le acusassion a l'era 'l fàit ch'a l'avìa ij cavej curt e a portava a còl ròba da òm , pa për travestisse tanme as dis,...

Jean Parisot de la Valette

Immagine
Nassù dël 1494 a Quercy an Fransa , a l'é stàit ël grand magister ch'an òrdin a fa 49 dl' òrdin ëd Malta . Jean a l'era part dla famija nòbila La Valette ; cand a l'avìa 20 agn a l'é intrà a fé part dij Sivalié 'd Malta , sensa mai artorné a ca. A l'é stàit governador ëd Trìpoli , fin-al 1541, cand a l'é stàit caturà dai corsaj Otoman e fàit sciav dzor na nav për un ann. Parisot a l'é stàit elesù Grand Magister dl'òrdin ëd Malta dël 1557 Dël 1565, a l'ha difèis l'ìsola 'd Malta, con gnanca 10 mila bajet contra 30 mila Otoman. La vitòria dl'assedi da part dij Sivalié a l'é stàita la dërota pi greva 'd Soliman ël Magnìfich e a l'ha ancaminà 'l cal Otoman tanme granda potensa. Ij Sivalié 'd Malta, dël 1566, sùbit apress l'assedi, a l'han batì na sità fortificà dzora la penìsola  Sciberras , visadì La Valëtta , da ës moment capital al pòst ëd Mdin-a, an onor dël grand magister, andoa as trova na statu...

George Washington

Immagine
Nassù dël 1732 an Virginia , a l'é avosà tanme 'l pare fondator e 'l prim president djë Stat Unì dla Mèrica . A l'é chërsù ant na rica famija 'd gròss proprietari rulaj, a l'ha mnà l'Armà Continental contra j'anglèis, an vagnand l'indipendensa da la coron-a dël 1783 con ël tratà 'd Paris. Apress la guèra, Washington a l'é stàit elegiù, an butand tui d'acòrd , tanme prim president dël neuv paìs: l'ùnich a esse pa afilià a quaidun partì polìtich. A l'ha governà për doi mandà , arfudand 'l ters e an butand dij finagi al podej presidensial . A l'ha tenù n'andi neutral vers le potense europée, për dësvlupé mej jë Stat Unì. A l'ha an pi ratificà la costitussion . Dël 1797 a l'ha lassà la polìtica, ma dël 1799 a l'é mòrt për n' anfession al gosé .

Facino Cane

Immagine
Nassù dël 1360 a Casal Monfrà a l'é stàit un marsenari , comandant d'armà e un nòbil . A l'era part dël branch pi povr dla famija. A l'é stàit al sòld djë Scalìger ëd Veron-a , arestà e peuj assoldà dai nèmis Da Carrara 'd Padoa , peuj a l'é passà al Monfrà e an finitiva ai  Viscont ëd Milan. Soe riussìe a l'han përmëttuje 'd vnì lë sgnor ëd diferent leu dl'Italia nòrd ossidental, tanme: Lissandria , Noara , Vërsèj , Torton-a, Valensa, Vigévan, Mortara, Còm, Vares, Pavìa e Piacensa . A l'era stranomà 'l terìbil për soa violensa, determinassion e ch'a l'era tëmù findi dai sò superior. A sërcava tavòta 'd vagné tere ò sòld durant soe campagne. A preferìa j'atach lest contra 'l nemis, an frapandje an copendje a l'amprovis. Durant l'assedi 'd Bérgam për ij Viscont, a l'ha stensù la gota , maladìa ch'a sarà càusa 'd soa mòrt a Pavìa dontré di dòp; dël 1412.

Tòr Sentà

Immagine
Nassù dël 1831 vzin al fium Grand River , a l'é avosà për esse stàit ël cap tribù dij Sioux  e sìmbol dla  resistensa nativa merican-a . A l'era an efet stàit la guida spiritual dla tribù, an particolar a l'é arcordà për avej unì diferent popoj nativ merican, tanme Sioux, Arapaho e Cheyenne , an vagnand la bataja 'd Little Bighorn contra l'armà djë Stat Unì . A l'ha an finitiva traposà le arm dël 1881, an arseivend l' përdon . A passërà 'l rest ëd soa vita travajand për ël circh ëd Buffalo Bill , an andand a caval ò tnend lande an soa lenga nativa. La legenda a veul che Tòr Sentà a l'era sòlit a maledì ò dé 'd nòm ai bianch ch'a capìo gnente. A l'é tavòta stàit vejù tanme na mnassa dal govern, përché a artenìa che Tòr Sentà a fussa bon për managé na resistensa contra la republica. Donch, l'òm a l'é stàit flambà dël 1890 a Fort Yates, sensa na rason vàlida da la polissìa.

Baron Litron

Immagine
Nassù a Dürrn ant ël Baden-Württemberg (Alemagna) dël 1692, da famija protestant a l'é stàit general dl'armà sabauda. A l'é rivà an Piemont da fiolin e belessì a l'é stàit educà a le arme. A l'é dëssernse ant la bataja 'd Camposanto sël Panar (1743) e a l'é stàit alvà a pi grand general. Litron a l'é avosà dzortut për la difèisa 'd Coni da l'assedi dël 1744 , contra 49.000 bajet ëspagneuj, vagnand jë scontr. Për onorelo, re Carl Emanuel III a l'ha nominalo governator dla sità 'd Coni e dla relativa provinsa. A l'é mòrt dël 1755 e a l'é stàit storà ant le Vaj Valdèis (barbèt), përché la lej a përmëttìa pa la storassion d'un protestant ant un simiteri catòlich. Baron Litron a l'é 'l protagonista ant la canson popolara piemontèisa " Barôn Litrôn ", ch'a conta 'd soa mòrt an presensa dël re, ch'aj promëtt l'òr e l'argent se chiel a meuir pa, ma Litron a arsponde che la Mòrt a bèica pa la...

Genghis Khan

Immagine
Nassù apopré dël 1162, vzin al fium Onon an Mongòlia, a l'era fieul d'un captribù anvelenà cand a l'era pcit. A l'é stàit chërsù da soa mare an estrema povertà. Sò vèir nòm a l'era Temujin, ma a l'era stranomà Genghis, visadì "dominator universal"; Khan a l'é un tìtol tìpich an Asia sentral. A l'ha unì le tribù dla stëppa e la Mongòlia, senté diferente lianse fondà dzor ël mérit; peuj a l'ha conquistà ij Tangut e la dinastìa Jin an Cin-a , l' Amper dla Corasmia an Asia Sentral, la Rus di Kiev an Euròpa oriental e 'l Caucas: an batend l'Amper Mongòl, ël pi gròss amper sensa anterussion teritoriaj dla stòria. Soa fòrsa a stasìa ant la rispartission an unità decimaje dle trupe, al dovragi dij cavaj e a l'andi dla tramudassion dij messagi.  Sota 'l khan a l'era batisse n'era ciamà Pax Mongolica : la via dla seda a l'era sicura, ij comersi fiorì e a l'avia varà un còdes civil ciamà Yasa , ch'a soportava ...

Ricard Cheur ëd Lion

Immagine
Nassù d ël 1157, quart fieul d ël re d'Anghiltèra Enrich II e Leonora d'Aquitania . A l'é stàit educà da soa mare an Fransa, an conossend  ël fransèis e l'ossitan ma pa l'anglèis. Ricard a l'é vnù re d'Anghiltèra apress na guèra contra sò pare, pogià dal re 'd Fransa Flip II e la mare. Durant sò regn (1189-99) a l'ha pasà mach ses mèis an Anghiltèra. Ricard a l'é avosà p ër sò coragi (dont sò stranòm), p ërché a batajava an prima linia, an particolar a l'avia mnà l'armà cristian-a an Terasanta, durant la Tersa Crosià , an conquistand San Gioann d'Acri e an d ërotand  Saladin diferente vire. A l'era  ëdcò reussì a rivé a un acòrd con ij musulman: Gerusalem a dovrìa esse àraba ma ij romé cristian disarmà a podran intré ant la sità. A l'é stàit ciapà e fàit p ërzoné da j' Àustriach antratan ch'a tornava an pàtria e costi a l' han ciamà a l'Anghiltèra na greva  armangia, ch'a l'ha ardà pi pover le cassi...