Post

Visualizzazione dei post con l'etichetta Governador

Mustafa Kemal Atatürk

Immagine
Nassù dël 1881 a Tessalònich , ancheuj an Grecia, a l'é stàit ël pare fondator dla Turchìa . A l'é chërsù sota l' Amper Otoman ; a l'ha studià a la scòla militar e a l'ha vagnà rispet ant la bataja 'd Galipoj . Apress la prima guèra mondial l'Amper Otoman a l'era fiach an càusa a la dërota e 'l partagi tra le potense europenghe, cand a son stàite gavà a l'ëstat dontré soe region. Mustafa a l'ha donch mnà 'l Moviment Nassional Turch , contra j'invasor europengh e 'l sultan.  Chiel a l'ha donch pijà 'l podej dël 1922, an batend la Repùblica Turca l'ann apress. A l'é stàit rivolussionari 'dcò për soe decision polìtiche pendant sò mandà, amportante soe arforme a son stàite: Separassion tra religion e Stat e nassita dlë stat làich ; Drit a le fomne e sufragi universal (bin dnans dl'Italia); Avzinament a la cultura europenga , nassita dij cognòm turch e arlev dl'alfabet àrab an agreman ëd col latin .  Mus...

Simon Bolivar

Immagine
Nassù dël 1783 a Caràcas , a l'é stàit un rivolussionari për dontré paìs ant ël  Sud dla Mèrica , andoa a l'é stranomà 'l livrador. Soa famija a l'era rica e crèola , visadì 'd bianch ch'a j'ero tramudasse an fasson stàbila ant la Mèrica. A l'ha studià an Euròpa, e a l'era stàit frapà da j'ideaj dla rivolussion fransèisa . Bolivar a revava 'd mné a l' indipendesa da la Spagna sò paìs, visadì 'l Venessuela , an batend dël 1811, apress a n'arvira, la Prima Repùblica Venessuelan-a, peuj torna drocà an man ai colonissador. Sò but a l'ha otnulo dël 1819, apress agn ëd ruse e ciacòt, an sodand l'indipendensa dël Venessuela, peuj confluì ant la Grand Colombia , ch'a contnìa Colombia, Venessuela, Ecuador e Panamà , delivrà 'dcò sti sì da chiel. Bolivar a l'ha apress concorù a l'indipendensa dël Perù , apress la bataja d'Ayacucho dël 1824, ansem a Tòni 'd Sucre , ch'a la butà 'dcò na pera a minca ...

Leònida I

Immagine
Nassù dël 540 aGC a Sparta , a l'é stàit un re e comandant d'armà spartan. Leònida a l'é vnù re 'd Sparta dël 489 aGC, apress ël govern ëd sò frel. Sto sécol a l'é stàit sagrinà për le vise dl' Amper Persian vers la Grecia , ch'a l'era dësvlupà, ma 'dcò motobin a tòch ëd tante sità stat. Ij Persian a son stàit già dërotà dël 490 aGC ant la bataja 'd Maraton-a , ma Serse I a l'avìa organisà n'àutra spedission dël 480 aGC. Cand a l'é ancaminasse l'atach persian, jë spartan a son pa partì për combateje, për via 'd na festa religiosa, tutun, Leònida a l'é ancaminasse con 7.000 bajet grech për abodré ij Persian a le Termòpij , në strèit pass tra montagne e mar. Ël leu a l'é stàit sernù përché ij Persian a j'ero motobin pi che ij Grech, donch parej a l'era malfé da fesse ansercé. Un bërgé fëlon Grech a l'ha dit ai Persian l'andi dij Grech, an përmëttendje ëd argireje. Leònida, an savend dla dërota sicura,...

Hammurabi

Immagine
Nassù dël 1810 aGC, a l'é stàit un re babilonèis . Hammurabi a l'ha ardità 'l tròno 'd Babilonia dal pare dël 1792 aGC, che fin-a cost moment as tratava mach d'un-a pcita sità stat . Chiel a l'ha armudala an gròss amper, an unend tuta la Bassa Mesopotamia dzor sò regn. L'àutra custion ch'a l'ha ardelo avosà, a l'é sò còdes, ciamà donch Còdes ëd Hammurabi , ch'a l'ha andrinta 'l prinsipi dla lese dël tajon , visadì che al baraba as fasìa la midema còsa ch'a l'avìa fàit chiel. Le pen-e a armudavo 'dcò an base a la classa social e chiel a l'avìa fàit ëdcò dle lese contra chi a bodrava con eva la bira , an fasend lë svicio. A l'é chërdensa comun-a che cost a fussa 'l prim còdes scrivù, antratan che costi a esistìo dai temp dij Sumer . Hammurabi a l'ha ardà pi bon sti sì. Hammurabi a l'é mòrt ëd veciaja dël 1750 aGC.

Napoleon Bonaparte

Immagine
  Nassù dël 1769 a Ajaccio an Còrsica , a l'é stàit un general e prim amperator fransèis. Soa famija a l'era 'd bassa noblëssa còrsa, ìsola che fin-al 1768 a l'era part dla Repùblica 'd Genoa , donch Napoleon a parlava còrs e toscan e 'l fransèis a l'ha amparalo 'me sconda lenga con n'acent distintiv. Rampa A l'ha studià an Fransa a la scòla militar; la rivolussion fransèisa a l'ha mnà a l'intrà 'd tant giovo 'me chiel ant l'armà. Napoleon a l'ha vagnà l'ansëgna 'd general apress sò talent mostrà ant l' assedi 'd Tolon contra j'anglèis dël 1793. A l'é peuj dëssernse ant la campagna d'Italia e apress la spedission d'Egit , a l'ha fàit n' antruch ëd stat dël 1799 , an vnend prim cónsol. Govern Lë stadi dël consolà a l'é durà fin-al 1804, cand a l'é nominasse amperator dij fransèis, an batend ël prim Amper Fransèis . Napoleon a l'ha realisà dontré valor dla rivolussion ...

Vlad III, l'Ampalator

Immagine
Nassù dël 1431 an Transilvania , avosà mej tanme Dràcula , da lë stranòm dël pare, a l'é stàit un guerié e 'l voivoda (prinse) dla Valachia . A l'ha ispirà 'l romans ëd Bram Stoker ël Cont Dràcula. Achit Sò pare Vlad II, fieul dël voivoda passà Mircea , arfugià an Ungherìa, a l'era tornà voivoda dla Valachia, në stat cussin tavòta mnassà da Ungherìa e Otoman , ma flambà da l'ungherèis Hunyadi dël 1447, strach ëd soa polìtica da bandaròla . Durant ël govern dël pare Vlad III a l'era ostagi Otoman, andoa a l'ha conossù l' ampalament . Sò govern Vlad III a l'era donch instalasse an Valachia sostnù da j'Otoman, ma spodëstà da Vladislav II un cicinin dòp. Vlad a lo flambërà 'd përson-a dël 1456 an bataja, durant ël veuid ëd podej Otoman e Ungherèis. Sò govern a l'é avosà për sò ghignon vers j'Otoman e la guèra durbìa contra 'l sultan Maomet II . Sò tòch distintiv a l'era l'esse tant sever contra nemis, opositor e bojard ...

Lissànder ël Grand

Immagine
Nassù d ël 356 aGC a Pella , ant la Grecia d'ancheuj, a l'é avosà tanme un dij pi grand comandant d'armà dla stòria, chiel ch'a l'ha batì l'amper Macédon. A l'era fieul dël re 'd Macedonia Flip II e a l'é stàit educà da Aristot . Lissànder, a vint agn, a l'é vnù re apress che 'l pare a l'é stàit flambà na da vardia. A l'ha ardità un regn armudà da Flip II da paisan a potensa local, ch'a fasìa tëmma ai vzin senté la legendaria falangia macédona e le arme da assedi . Conquiste Ël re macédon a l'ha seguità la Lìa 'd Corint batìa dal pare, ch'a volìa unì tute le sità-stat greche, an dësbland le arvirose tanme Tebe. Lissànder a l'ha peuj realisà ës ch'ij Grech a revavo 'd pi, visadì dësblé 'l nemis giurà Persian a orient. Donch, ël re, dël 334 aGC, a l'ha traversà ij Dardanej për sbarché an Anatolia e a l'ha pijà an pressa tut l'amper. A l'ha peuj pijà l' Egit sensa gnanca combate, ...

Ìvan ël terìbil

Immagine
Nassù dël 1530 a Mosca, an Russia, a l'é stàit në zar russ . Ìvan a l'era fieul dël grand prinse 'd Moscovia , mòrt cand a l'era masnà, donch soa mare a l'é stàita soa resiora, ma le còse a j'ero nen belfé: a-i era la guèra sivila , cissà dai nòbij, ciamà bojard . Ël futur zar a l'era nisi, dësmentià da la cort e sircondà da sassinadi, lòn ch'a anfluensërà motobin sò spìrit e caràter. A l'é diventà zar dël 1547 e a l'ha mostrasse svicio motobin antraprendent, an stranomand Mosca la Tersa Roma , dzor na base 'd dissendensa bisantin-a e an fasendse ciamé " zar ", derivà dal tìtol Roman Céser . Sò stranòm "Ël terìbil" a ven da sò ghignon vers ij bojard, ch'a flambava regolarment, a l'avìa batì a cost but n'armà 'd oprichniki , visadì 'd sivalié vestì 'd nèir, armà 'd sàber e foét , ch'a sbaruvavo la popolassion e flambavo j'opositor, an càusand pi 'd 10mila sassinadi. Sò govern a l'...

Jean Parisot de la Valette

Immagine
Nassù dël 1494 a Quercy an Fransa , a l'é stàit ël grand magister ch'an òrdin a fa 49 dl' òrdin ëd Malta . Jean a l'era part dla famija nòbila La Valette ; cand a l'avìa 20 agn a l'é intrà a fé part dij Sivalié 'd Malta , sensa mai artorné a ca. A l'é stàit governador ëd Trìpoli , fin-al 1541, cand a l'é stàit caturà dai corsaj Otoman e fàit sciav dzor na nav për un ann. Parisot a l'é stàit elesù Grand Magister dl'òrdin ëd Malta dël 1557 Dël 1565, a l'ha difèis l'ìsola 'd Malta, con gnanca 10 mila bajet contra 30 mila Otoman. La vitòria dl'assedi da part dij Sivalié a l'é stàita la dërota pi greva 'd Soliman ël Magnìfich e a l'ha ancaminà 'l cal Otoman tanme granda potensa. Ij Sivalié 'd Malta, dël 1566, sùbit apress l'assedi, a l'han batì na sità fortificà dzora la penìsola  Sciberras , visadì La Valëtta , da ës moment capital al pòst ëd Mdin-a, an onor dël grand magister, andoa as trova na statu...

Enrich 4 ëd Borbon

Immagine
Nassù a Pau dël 1553, an Gascogna, an Fransa, da Tòni 'd Borbon e Gioana 'd Navarra , ij re 'd Navara . A l'é avosà për esse stàit ël prim Borbon sël tròno 'd Fransa . Soa famija a l'era amparentà con ël re 'd Fransa, ma Enrich a l'é tavòta mostresse dëspassionà a la coron-a, an avend pi a cheur la càusa calvinista , an mnand l'armà ugonòta an Navara . La Fransa a l'era nompà anvestìa da le guère 'd religion fransèise: ël re catòlich e amis Enrich 3 ëd Valois a l'ha signà soa condan-a an flamband sò rival catòlich Enrich ëd Guisa , visadì an cissand ël furor dla Lìa Catòlica e an venend flambà da un fra' . Dnans soa mòrt dël 1589, a l'ha nominà Enrich 4 ëd Borbon tanme sò sucessor, a pat ch'as convertèissa al catolicésim : da sta rason a nass la fras " Paris a va bin na mëssa ". Ël govern dl'òm a l'é stàit fosonant, an efet a l'ha chità le guère 'd religion fransèise e batì në stàt stàbil . Combin ...

Bonifassi Dël Vasto

Immagine
Nassù dël 1055 a Savon-a , a l'é stàit un marchèis dla ca Aleràmica , dël branch Dël Vasto . A l'era 'l marchèis për dissendensa dël marchesà 'd Savon-a , ma a l'ha ardità, a la mòrt dla magna Adelàide 'd Susa , ël marchesà 'd Turin , apress la rusa con l'àutr fileur: Umbert II ëd Savòja . Bonifassi a controlava donch gròssa part dël Piemont e dla Liguria ossidentaj, sità tanme: Albenga, Alba, Ast , Auriat, Bredol e Turin , mersì a le lianse con ij vësco e ij fëodatari. Apress soa mòrt dël 1125, ij sò domini a saran partagià tra ij sò fieuj, an andand a batì neuv marchesà e potentà .  A son stàit batì an costa dàita: marchesà 'd Salusse ; marchesà 'd Busca, ansem a sò branch: ij Lancia; marchesà 'd Seva; marchesà 'd Cravsan-a; marchesà 'd Loreto; marchesà 'd Savon-a, ansem a sò branch: ij Dël Carèt

Adelàide 'd Susa

Immagine
Nassùa a Turin ò a Susa , a l'inissi dël sécol ch'a fa 11, a l'é stàita marchèisa ëd Turin e stranomà "Marchèisa dle Alp Còzie". A l'era la dëriera dla dinastìa dj' Arduin , na casà Franca migrà an Nòrd-Italia da la Neustria. A l'é mariasse 3 vire, doe, con ël duca 'd Svevia e 'l marché dël Monfrà sensa caté ardité e la dëriera con Odon ëd Savòja, an mnand la dinastìa vers ël Piemont e l'Italia. Cand sò òm a l'è mòrt, Adelàide a l'ha governà 'me resiora al pòst dij tròp cit fieuj Pero I e Medeo II e an part dël novod Umbert II. Durant sò govern, a l'ha spantià ij domini dij Savòja fin-a la sità d' Ast . Apress soa mòrt dël 1091, aj sarà na rusa për la sucession tra ij diferent fileur al tròno dij Savòja .  Ij sò domini, a son donch stàit ardità da l'anvod Bonifassi dël Vasto , marchèis ëd Savon-a, antratan che sò novod,  Umbert II 'd Savòja  a l'ha goernà mach la Valsusa . Motobin dedicà a la religion, a l...

Genghis Khan

Immagine
Nassù apopré dël 1162, vzin al fium Onon an Mongòlia, a l'era fieul d'un captribù anvelenà cand a l'era pcit. A l'é stàit chërsù da soa mare an estrema povertà. Sò vèir nòm a l'era Temujin, ma a l'era stranomà Genghis, visadì "dominator universal"; Khan a l'é un tìtol tìpich an Asia sentral. A l'ha unì le tribù dla stëppa e la Mongòlia, senté diferente lianse fondà dzor ël mérit; peuj a l'ha conquistà ij Tangut e la dinastìa Jin an Cin-a , l' Amper dla Corasmia an Asia Sentral, la Rus di Kiev an Euròpa oriental e 'l Caucas: an batend l'Amper Mongòl, ël pi gròss amper sensa anterussion teritoriaj dla stòria. Soa fòrsa a stasìa ant la rispartission an unità decimaje dle trupe, al dovragi dij cavaj e a l'andi dla tramudassion dij messagi.  Sota 'l khan a l'era batisse n'era ciamà Pax Mongolica : la via dla seda a l'era sicura, ij comersi fiorì e a l'avia varà un còdes civil ciamà Yasa , ch'a soportava ...

Soliman ël Magnìfich

Immagine
Nassù d ël 1494 a Trebisonda ant la Turchìa d'ancheuj, fieul d ël sultan Selim I. Stranomà  ël Magnìfich da j'ossidentaj e ' l legislator dai soget, Soliman a l'é vnù sultan dl' Amper Otoman d ël 1520 e a l'ha trasformalo an super potensa. Tra soe conquiste as arcòrdo: l' Irach , gavà a l'Amper Persian; Belgrad , l'Ungherìa e part dl' Ucraìna an Euròpa continental (an rivand a assedié Vien-a ); Ròdes, Trìpol, Tùnis e Alger ; Ël domini d ël mar Mediterani mersì al corsal e amiral Arieden   Barbarossa . Soliman a l'ha 'dcò batì 'l còdes Kanun , ch'a afiancava e furnìa la sharia , visadì la lese islàmica tradissional. Chiel a l'era tavòta an rusa con l'amperator d ël Sacr Roman Amper   Carl V ,  an arconossend pa sò tìtol, an blagand mach p ër chiel midem  ël tìtol d'amperator. La dërota pi greva mai sufrìa da Soliman a l'é stàita l' assedi 'd Malta dël 1565. Ël sultan a l'é mòrt dël 1566 durant n...

Ricard Cheur ëd Lion

Immagine
Nassù d ël 1157, quart fieul d ël re d'Anghiltèra Enrich II e Leonora d'Aquitania . A l'é stàit educà da soa mare an Fransa, an conossend  ël fransèis e l'ossitan ma pa l'anglèis. Ricard a l'é vnù re d'Anghiltèra apress na guèra contra sò pare, pogià dal re 'd Fransa Flip II e la mare. Durant sò regn (1189-99) a l'ha pasà mach ses mèis an Anghiltèra. Ricard a l'é avosà p ër sò coragi (dont sò stranòm), p ërché a batajava an prima linia, an particolar a l'avia mnà l'armà cristian-a an Terasanta, durant la Tersa Crosià , an conquistand San Gioann d'Acri e an d ërotand  Saladin diferente vire. A l'era  ëdcò reussì a rivé a un acòrd con ij musulman: Gerusalem a dovrìa esse àraba ma ij romé cristian disarmà a podran intré ant la sità. A l'é stàit ciapà e fàit p ërzoné da j' Àustriach antratan ch'a tornava an pàtria e costi a l' han ciamà a l'Anghiltèra na greva  armangia, ch'a l'ha ardà pi pover le cassi...