Soliman ël Magnìfich

Nassù dël 1494 a Trebisonda ant la Turchìa d'ancheuj, fieul dël sultan Selim I.

Stranomà ël Magnìfich da j'ossidentaj e 'l legislator dai soget, Soliman a l'é vnù sultan dl'Amper Otoman dël 1520 e a l'ha trasformalo an super potensa.

Tra soe conquiste as arcòrdo:

  • l'Irach, gavà a l'Amper Persian;
  • Belgrad, l'Ungherìa e part dl'Ucraìna an Euròpa continental (an rivand a assedié Vien-a);
  • Ròdes, Trìpol, Tùnis e Alger;
  • Ël domini dël mar Mediterani mersì al corsal e amiral Arieden Barbarossa.
Soliman a l'ha 'dcò batì 'l còdes Kanun, ch'a afiancava e furnìa la sharia, visadì la lese islàmica tradissional.

Chiel a l'era tavòta an rusa con l'amperator dël Sacr Roman Amper Carl V, an arconossend pa sò tìtol, an blagand mach për chiel midem ël tìtol d'amperator.

La dërota pi greva mai sufrìa da Soliman a l'é stàita l'assedi 'd Malta dël 1565.
Ël sultan a l'é mòrt dël 1566 durant n'assedi an Ungherìa an drinta soa tenda për ictus ò infart.

Commenti

Posta un commento

Element pi lesù

Piemontèis d'Argentin-a

Immagine
Le përson-e d'adoss piemontèisa an Argentin-a a son stimà an pi 'd 3 milion, dzortut an leu 'me Rosario , Córdoba , San Francisco e Santa Fe , ant la zon-a stranomà Pampa Gringa . Stòria L' Argentin-a a l'é un dij paìs andoa a son migrà pi piemontèis, an efet, ël paìs sudamerican a sërcava paisan da l'Euròpa për popolé ij sò camp veuid, antratan che manca piemontèis a fasìo la fam an Italia. Trames ël 1875 e 'l 1914, a son rivà an Argentin-a, ant le province paisan-e San Francisco de Córdoba e Santa Fe , na patlà 'd piemontèis, che an dontré leu a rivava a fé l'80% dla popolassion total. La gent dël Piemont, rivà an Argentin-a, a l'é adatasse a le condission ambelelì e a l'é fosonà. A son stàit donch batì dai piemontèis d'Argentin-a, vilar tanme Nuevo Torino, Sastre e Silvio Pellico . Ancheuj ij piemontèis d'Argentin-a a l'han auteur ëd lor adoss, an organissand feste con mangé tìpich piemontèis, tramandà dai lor cé, dontré a p...
Read more »

Turin

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 850.000 abitant. A l'é capleu d la region Piemont e dl'omònima sità metropolitan-a. A l'é la quarta sità pi popolosa d'Italia, a l'è avosà ant  ël mond p ër le viture, la sìndon,  ël gianduja,  le Olimpìad invernaj d ël 2006,  ël Musé Egissi  e la Mòle Antonelian-a . Geografia Turin a l'é bagnà da 4 fium: Pò, Sangon, Dòira Rivaria e Stura'd Lans . Scasi tuta la sità a l'é piassà a òvest dël Pò, a est a-i son ij Brich Turinèis; ambelessì as trova ël cò màssim dla sità, ël  Bric dla Madalen-a (715m s.l.m.). Stòria Principi Turin a pija  ël nòm da la popolassion dij Taurin , na popolassion Celt-Ligurin-a, ch'ambelessì a l'avìa batì lor capital Taurasia . Ij Taurin a j'ero aleà Roman, e a son stàit d ërotà dai Cartaginèis d' Annibal d ël 218 aGC. Ij Roman a l'han fondà Augusta Taurinorum , a l'inissi con funsion militar, andoa as ancamina la stòria  ëd Turin. Età 'd mes Apress  ël robaton dl'Am...
Read more »

Tuchinagi

Immagine
Arvira dësvlupasse an Canavèis , dël sècol ch'a fa 14, dzortut vzin a le Alp contra 'l tròp podej dij fëodatari  Valperga e San Martin . Achit Ij paisan canavzan a j'ero strach dl'esagerà podej dij fëodatari, an particolar taje arbitrà, travaj obligàtori a gràtis (corvée) e prèteise sl'ardità dij paisan ch'a l'avìo nen dj'ardité mas-cc. J'abitant dle sità dla pianura, tanme Ivreja a son restà strangé a l'arvira, an godend ëd drit a diferensa dij paisan. Dësvlup Dal 1386, ij paisan e viton a son ancaminasse a taché e dësblé ij castej dla noblëssa. Ij Savòja a son antervenù mach na vira, sensa arzultà, për tëmma 'd perde àutre tere dlicà. Conseguensa Na ciambrea dël 1391, tra Savòja , Valperga, San Martin e rapresentat dij paisan a l'ha butà fin a l'arvira e stabilì dij lìmit al podej dij padron fëodatari, e la possibilità 'd ciamé agiut ai Savòja për ij paisan, ant ël cas a fusso sbergeirà. Ij Savòja a l'han vagnà rispet e a...
Read more »