Piemontèis d'Argentin-a

Le përson-e d'adoss piemontèisa an Argentin-a a son stimà an pi 'd 3 milion, dzortut an leu 'me Rosario,
Córdoba, San Francisco e Santa Fe, ant la zon-a stranomà Pampa Gringa.

Stòria

L'Argentin-a a l'é un dij paìs andoa a son migrà pi piemontèis, an efet, ël paìs sudamerican a sërcava paisan da l'Euròpa për popolé ij sò camp veuid, antratan che manca piemontèis a fasìo la fam an Italia.

Trames ël 1875 e 'l 1914, a son rivà an Argentin-a, ant le province paisan-e San Francisco de Córdoba e Santa Fe, na patlà 'd piemontèis, che an dontré leu a rivava a fé l'80% dla popolassion total.

La gent dël Piemont, rivà an Argentin-a, a l'é adatasse a le condission ambelelì e a l'é fosonà.

A son stàit donch batì dai piemontèis d'Argentin-a, vilar tanme Nuevo Torino, Sastre e Silvio Pellico.

Ancheuj ij piemontèis d'Argentin-a a l'han auteur ëd lor adoss, an organissand feste con mangé tìpich piemontèis, tramandà dai lor cé, dontré a pròvo 'dcò a amparé 'l piemontèis mersì a organissassion tanme Famija Piemontèisa.

Lenga

Lusentor

Ij piemontèis ëd prima generassion rivà ant la Pampa Gringa, a parlavo mach piemontèis, an efet l'italian ant l'eutsent a l'era parlà mach da la noblëssa e da jë studios, sicur pa dai paisan an custion.

An essend sti piemontèis l'80% dla popolassion an dontré part, la lenga piemontèisa a l'é stàita dovrà 'me lenga franca, visadì na lenga comun-a a j'àutri pòpoj, tanme lombard, ëspagneuj e alman.

Un-a dle competense vorsùe për esse angagià për fé dij travaj gropà al publich a l'era savej parlé ël piemontèis.

Sconda generassion

La sconda generassion, donch ij fieuj d'emigrà piemontèis, nassù an Argentin-a, a l'era marelenga piemontèisa, ma 'l prim cal dla lenga as ancamina adess.

An efet sta generassion a l'ha amparà lë spagneul a scòla, an dëssernend l'ëspagneul tanme lenga 'd travaj e formal e 'l piemontèis arlegà a la meison.

La lenga parlà da sta generassion, a l'era diferenta da cola d'adoss dël Piemont, an avend pijà dj'ampréstit da àutre lenghe 'me l'ëspagneul.

Tra sti ampréstit a j'é 'l dovragi 'd mach ël verb "Avej" tanme ausiliar, pròpe 'me l'ëspagneul, ma 'dcò mòt rivà da sta lenga 'me "Empesé" nopà 'd "Ancaminé a", da l'ëspagneul "Empezar".

Ancheuj

La tersa generassion a l'é soens stàita educà mach an ëspagneul, përché giumai 'l piemontèis a l'era pi nen ùtil fòra da la meison.

Manca përson-e, an conossend lor adoss piemontèise e an brogionand d'avèj perdù la lenga dij lòr grand, a l'han fondà dle associassion ciamà "Famija Piemontèisa" për argropesse al Piemont, soens an colaborassion con àutre istitussion conforme an Piemont.

An fasend parej, dontré përson-e a l'han studià 'l piemontèis, antratan che àutri a l'han avù pi a cheur studié l'italian.