Post

Visualizzazione dei post da novembre, 2026

Ecomusé dël Freidan

Immagine
Musé piassà ant la sità 'd Ël Seto, ch'a l'ha 'me oget la conta dij mësté dla sità an passà, ansem a le antraprèise ch'a travajavo belessì e dël dovragi dël rial Freidan . L'ecomusé N'ecomusé a l'é un pensament che nopà 'd partì da l'àut, da un mansé artìstich, a l'é n'inissiativa ch'a nass dal bass, da la comunità d'un leu ch'a veul contesse senté sò passà. L'ecomusé dël Freidan, a l'é nassù dël 1985 a Ël Seto, ch'a volìa valorisé sto spassi an periferìa, andoa a passa 'l Freidan e a-i ero un molin e dle usin-e. L'ideja a l'é stàita dël mèr , che a l'é ispirasse a l'ecomusé 'd Serv an Liguria e la popolassion setimèisa a l'ha pijà part al pensament an fasend dij cadò con ròba ch'a conta sta tèra. Molin Ël cheur dël musé a l'é 'l Molin Neuv : un molin a eva dl'eutsent, ch'a fonsion-a senté la fòrsa dl'arian Freidan ch'a scor. Dnans ëd cost a-i era un molin n...

Tiran-a

Immagine
Capital e sità pi gròssa dl' Albanìa d'apopré 530.000 abitant. Geografìa Piassà ant ël sènter dl'Albanìa, a l'é rica d'eva: bagnà dal Lumë i Tiranë e tajà an doe dal fium Lana ch'a confluiss ant ël prim. An periferìa a-i son doi lagh artifissiaj . Soa popolassion a l'é për oltra 'l 55% musulman-a sunita , për ël 20% àtea e ortodosa e catòlica për ël 6 e 5 %. Stòria Achit Tiran-a a l'ha pa na stòria grandiosa 'me àutre capitaj ò sità albanèise: an efet la sità a l'é tavòta stàita un sènter minor. La zòn-a a l'é abità dai temp dij Roman e da sì a son apress passà Bisantin e Otoman . Chërsùa Mach dal 1614 Tiran-a a l'ha podù blaghé 'l tìtol ëd sità; a l'era prinsipalment gropà a l'agricoltura d'ulive e tabach e as ancaminava a esse popolà da bektashi e sufi (òrdin minor musulman). L'Albanìa a l'é delivrasse da la dominassion turca dël 1912, an batend ël neuv ëstat. A cost ëstat a ventava donch na capital, e le s...

Gioann Caboto

Immagine
Nassù anviron al 1450, miraco a Gaeta , a l'é avosà 'me un dij prim esplorator a rivé an Nòrd dla Mérica . Caboto a l'é arnomà dzortut për sò travaj con j' Anglèis : l'achit ëd lor colonissassion dël continent. Da giovo Caboto a l'é andàit a vive a Venessia , ai temp capital d'un-a motobin amportanta repùblica dël mar: belessì l'esplorator a l'ha travajà 'me mërcant e matlòt. Anviron al 1493 chiel a l'é tramudasse a Bristol , an Anghiltèra, përché a stasìa scapand dai venessian , ch'a lo volìo përché chiel a l'avìa piantà 'd ciòv. Belessì Caboto a l'ha coltivà la reverìa 'd na patlà 'd mërcant, visadì 'd podej comersié con le Indie an passand da ossident. L'esplorator a l'ha proponù na drita diferenta da cola 'd Colomb , ch'a passava da Nòrd: sò pensament a l'ha anteressà re Enrich VII d'Anghiltèra , ch'a l'ha finansià soa spedission. Viagi Ël prim viagi a l'é stàit dël 1496, ma ...

Autonomism e indipendentism an Piemont

Immagine
Le ideje e ij pensament d' autonomìa e indipendensa an Piemont a son stàit manca, ëd diferent chërdo polìtich. Achit Da j'agn '80, a son ancaminasse a travajé diferent partì e përsonagi a cost but.  St'ondà as peul mostré përché a j'ero agn andoa tanta gent a vnìa an Piemont dal Mesdì italian, dzortut ant le gròsse sità, për travajé. La tëmma dlë strangé e na frisa 'd rassism a l'han mnà a la nàssita 'd costi moviment. Union Piemontèisa Ël prim a l'é stàit Union Piemontèisa, fondà da Robert Grëmmo dël 1981, ch'a l'avìa 'me but la tùa dla lenga piemontèisa, arsèive autonomìa, an ëstil federalista e n'atension particolar ai sitadin piemontèis, na sòrt 'd "Prima ij piemontèis". L'Union a l'é aleàsse con la Lega Lombarda e la Liga Veneta e mersì a lòn a l'ha podù candidesse a le elession sensa na archeujta 'd signadure. Dël 1985 a l'é riussì a elese un consijé dla provinsa 'd Turin . Piemont Auto...