Ecomusé dël Freidan

Molin e etnomusé
Musé piassà ant la sità 'd Ël Seto, ch'a l'ha 'me oget la conta dij mësté dla sità an passà, ansem a le
antraprèise ch'a travajavo belessì e dël dovragi dël rial Freidan.

L'ecomusé

N'ecomusé a l'é un pensament che nopà 'd partì da l'àut, da un mansé artìstich, a l'é n'inissiativa ch'a nass dal bass, da la comunità d'un leu ch'a veul contesse senté sò passà.

L'ecomusé dël Freidan, a l'é nassù dël 1985 a Ël Seto, ch'a volìa valorisé sto spassi an periferìa, andoa a passa 'l Freidan e a-i ero un molin e dle usin-e.

L'ideja a l'é stàita dël mèr, che a l'é ispirasse a l'ecomusé 'd Serv an Liguria e la popolassion setimèisa a l'ha pijà part al pensament an fasend dij cadò con ròba ch'a conta sta tèra.

Molin

Ël cheur dël musé a l'é 'l Molin Neuv: un molin a eva dl'eutsent, ch'a fonsion-a senté la fòrsa dl'arian Freidan ch'a scor.

Dnans ëd cost a-i era un molin natant, che con l'ariv ëd Napoleon a l'é stàit dësblà ansem a na strivassà d'àutri për fé spassi ai molin fiss a tèra, pi belfé da cotisé.

Ij mësté setimèis - Etnomusé

An gionta a lë spassi 'd fòra, ël musé a l'ha 'dcò na part ant un vej sìlos, andoa a-i é n'archeujta 'd oget ch'a conto ij travaj dla sità:

Ramassa an meliëtta
Ramassa an meliëtta
Ramassa an meliëtta e cana

A Ël Seto la produssion ëd ramasse a l'era pa comersial.
Pitòst, minca famija a në produvìa për pa dovejle caté, con ij material ch'as campo via dij camp: la meliëtta për fé 'l cupissa dla ramassa e la cana për fé 'l mani.

Da sì as peul ëntreivé vàire a l'era amportant dovré tut lòn ch'a l'era possìbil, sensa sgairé gnente.
Barca e rej
Pësca

La barca ch'as voga a l'era vreman an fonsion: a l'é an bòsch e a l'ha un fons piat, bon për la navigassion an fondaj bass e mojiss.
A l'ha rem ëd longheur diferent për ël cangiament d'autëssa dël fondal.

Senté la rej, as pëscavo dzortut cravet, da vende al mercà. 

Sta atività a l'é dësmortasse con l'antossiament dij fium e l'ariv al mercà 'd cravet, pa 'd fium, motobin pi stimà e gròss, le dëriere preuve 'd gent ch'a pëscava, përlopi për amusament, a armonto a j'agn '60 dël neuvsent.

Un piat dròlo, për esse piemontèis, a l'é la frità 'd cravet, fàita da cheich pescador ëd Ël Seto.


Càuna e mon
Càuna e
Forn Hoffmann (mon)
Càuna

La càuna a l'era dovrà për produve tëssù 'd bassa smersa e le fomne a-j fasìo lor dota.

Mon

A Ël Seto as conòss dal sessent na ven-a 'd crèja.
An na frisa d'agn ant l'eutsent, la crèja a l'é stàita tuta dovrà për la produssion ëd mon, ant ël neuv forn Hoffmann.

Sto forn a l'avìa la mira 'd fòrsa 'd pa dovèj sgairé na patela d'energìa për scaudé e smasì ij mon (la vera cheuita dij mon a l'é 'd mach 4 ore, 1/3 dël temp total.
An efet l'Hoffmann a l'avìa tante ciambre, mincaduna carià con mon da cheuse: antratan che ant na ciambrea as cheusìa, la ciambrea vzin-a as stasìa scaudand, an caland l'arlan d'energìa.

Vërnis
Vërnis
Pnej e vërnis Paramatti

A Ël Seto a l'han tramudà lor usin-e la Paramatti e la Siva da Turin, a l'achit dël neuvsent.

Paramatti a dëslupava minca part dla produssion an soa usin-a: tole, vërnis, pnej (minusié e seje) e publicità.

Primo Levi a conta sò travaj a la Siva 'd Ël Seto ant ël Sistema Periòdich.


Pagliero
Boton an euss e torn
dla Pajé
Pagliero (boton, minutarìa e piume)

Ij Pajé a j'ero na famija paisan-a padron-a 'd na cassin-a.
Un di a l'han pensà 'd caté dij cit torn, për produve boton a partì da j'euss (material ëd scart, dai masèj vzin).

L'atività a l'é spantiasse scond le ideje 'd Luis Pajé, an ancaminand na produssion ëd oget  an mareperla, bissa copera, avòri e protoplàstiche: 'me pento, spile e bochin da pipa.

La prima guèra mondial a fa fërmé sta produssion caristiosa, ëd spatuss.
L'ùnich oget ëd spatuss a arziste a l'é la piuma, ch'a l'é fàita an avòri e na mistà 'd richëssa.

La pajé a farà doe smerse 'd piume, ëd spatuss e për tùi, a sconda dij materiaj dovrà. A l'ha 'dcò colaborà con Carioca.

Lavandé

Lavandé
Le lavandé a travajavo për tut ël di tuta la sman-a.
A partìo ël matin prest con ël cher vers Turin, për pijé la ròba.

An tornand a Ël Seto as dovìa passé da la dogan-a sitadin-a, andoa ventava fërmesse për esse controlà d'avèj pa còse stërmà sota 'l baron ëd ròba.

Ij lavandé, adess a prontavo la lëssìa, visadì un toiro ch'a podìa dësmacé la ròba e an goernand ij color d'adoss.

La ròba a dovìa apress esse portà a motobin àuta tamprura. L'eva a l'era armudà fin-a 16 vire, fin-a cand a surtìa polida.

Le lavandé a j'ero soget al càud e ai materiaj chìmich ch'aj rusìo la pel.

Commenti