Post

Visualizzazione dei post con l'etichetta Comun-e italian-e

Gorissia

Immagine
Sità dël Friul Venessia Giulia d'apopré 30.000 abitant, capleu dla provinsa omònima. Geografìa Piassà al finagi italian con la Slovenia, a batiss na sità ùnica con le sità sloven-e  Nova Gorica e San Pero 'd Gorissia. Gorissia as treuva trames la Pianura Furlan-a e 'l Cars .  A l'é bërlicà dal fium Isonz .  La lenga d'adoss a l'é 'l furlan , ma a l'é 'dcò parlà 'l vèneto colonial an variant gorissian-a.  Stòria Età 'd mes Gorissia a l'é stàita nominà la prima vira dël 1000 dGC, cand a fasìa part dël Patriarcà d'Aquileja . Dël 1112, ël cont ëd Gorissia Mainardo I , a l'ha sodà sò podej, an dëstacandse da Aquileja e an batend la Contà 'd Gorissia indipendenta .  La contà a l'ha vejù sò lusentur an controland ëdcò Tirol, Carinsia, Stiria e për na frisa 'd temp Trevis .  A l'é tavòta stàita an guèra con Venessia e l'Àustria, fin-al 1500, cand ël cont a l'é spirà sensa ardité, donch lë stat a l'é passà a l...

Ùdin

Immagine
Sità dël Fiul Venessia Giulia d'apopré 100.000 abitant, capleu dla provinsa omònima. Avosà 'me la capital stòrica dël Friul . Geografìa Piassà al sènter dla region stòrica  Fiul , an pianura, tra j'arian Cormor e Tor . La lenga d'adoss d'Ùdin a l'é 'l furlan , dont ël dialet dla sità a l'é la base dla koiné furlan-a. Tutun, a Ùdin a l'é 'dcò parlà un dialet dla lenga vèneta , part dij dialet coloniaj , nassù tra j'òm d'afé ai temp dla Serenìssima , a l'é na parlà 'd finagi tra 'l vèneto e 'l furlan. Stòria Età antica Popolà da l' età 'd bronz , tant ch'a-i son ij drocheri d'un castelié dl'época. Età 'd mes La sità a l'é ancaminasse a fesse biandé cand ël patriarca dël Friul a l'é tramudasse da Aquileja a Cividal e an finitiva sì a Ùdin, dël 1222. Ùdin a l'é stàita gionzà a la Serenìssima Repùblica 'd Venessia apress la guèra tra costa e la Patria dël Friul dël 1420. Dël 1511 a l...

Triest

Immagine
Capleu e sità pi gròssa dël Fiul Venessia Giulia , a conta apopré 200.000 abitant. Avosà për sò pòrt , ël pi ciarafià d'Italia e soa vocassion për ël café . Geografìa Triest a l'é piassà a le pendiss dël Cars vers  l'Ansen ëd Triest,  ant l'Adriàtich dël nòrd. A l'é al finagi con la Slovenia , da sta rason soa comunità e anfluensa sloven-a. A-i é 'dcò na comunità austìaca e an passà greca, giudéa, serba e croata . La lenga dël pòst nòpa, a l'era 'l tergestin , visadì un dialet dla lenga furlan-a , dësmortasse ant ël sécol ch'a fa 19 an agreman dël vèneto colonial , portà sì dai comersi con la Serenìssima, an particolar ël dialet triestin . Stòria Fondassion La sità a l'é stàita fondà dai Roman tanme pòrt e camp militar ma apress ël robaton dl'amper Roman Triest e l'é vnùa mach un pcit pòrt ëd pëscador sota ij Bisantin . Età 'd mes Triest a l'é vnùa lìbera comun-a ant ël sécol ch'a fa 12, ma soens controlà da Venessia, cont...

Genoa

Immagine
Capleu e sità pi gròssa dla Liguria ; an contand apopré 560.000 abitant a l'é al pòst ch'a fa 6 tra le sità pi gròsse d'Italia. A l'é avosà për sò pòrt , ël pi gròss d'Italia, sò eivari , soa fogassa  e për esse stàita na repùblica dël mar . Geografìa Piassà a mità dl' Ansen ëd Genoa , mostrà sël Mar Lìgur , ancassià tra ës e l' Apenin Ligur . A Genoa a scoro j'airan Polcevera, Bisagn e Sturla . Stòria Fondassion Nassù tanme vilar ëd pescador Lìgur Genuates , apress a l'é aleasse con Roma contra Anìbal , an vnend dësblà. A sarà peuj arbatìa dai Roman e armudà an amportant pòrt e basar ëd comersi. Apress Roma Apress ël robaton ëd Roma, Genoa a l'é stàitam un rampar sicur bisantin , ch'a l'ha giuvà un ròl amportant ant le guère le guère gòtiche , tra Ostrogòt e Bisantin . Indipendensa An essend sël mar, Genoa a l'ha patì tant saches e invasion dai Sarasin; donch, la popolassion a l'é organisasse ant na lìbera comun-a dël 1099, dzor...

Osta

Immagine
Sità valdostan-a d'apopré 30.000 abitant, la pi gròssa dla region, nen mach, sò capleu. Avosà për ij sò tant  drocheri roman bin goernà. Geografìa As trova apopré ant ël sènter dla region, ant la val ciamà Plaine . A l'é traversà da la Dòira Bàutia e dal Buthier , ch'a confluiss belessì ant la prima. Stòria Fondassion e legenda A l'é stàita fondà dai Roman dël 25 aGC apress la dërota dij Salass ; antratan che la legenda a dis ch'a l'é stàita fondà da Cordeli, cambrada d'Ercul . Savòja Apress ël robaton dl' Amper Roman , ant la Val d'Osta a-i ero mach sgnor locaj, gnun pro fòrt da controlé tuta la region. Ij Savòja , a l'han profità 'd lòn, an pijand ël contròl dla val, senté ël Papé dle Franchìsie , ch'a garantìa tùa a la gent an cambi 'd taje, an batend la  contà d'Osta dël 1191. Custion dla lenga e temp modern Sta custion a rësgarda tuta la Val d'Osta ansem a la sità: an efet, la Val d'Osta a l'é d'adoss ëd ...