Osta
Avosà për ij sò tant drocheri roman bin goernà.
Geografìa
As trova apopré ant ël sènter dla region, ant la val ciamà Plaine. A l'é traversà da la Dòira Bàutia e dal Buthier, ch'a confluiss belessì ant la prima.
Stòria
Fondassion e legenda
A l'é stàita fondà dai Roman dël 25 aGC apress la dërota dij Salass; antratan che la legenda a dis ch'a l'é stàita fondà da Cordeli, cambrada d'Ercul.
Savòja
Apress ël robaton dl'Amper Roman, ant la Val d'Osta a-i ero mach sgnor locaj, gnun pro fòrt da controlé tuta la region.
Ij Savòja, a l'han profità 'd lòn, an pijand ël contròl dla val, senté ël Papé dle Franchìsie, ch'a garantìa tùa a la gent an cambi 'd taje, an batend la contà d'Osta dël 1191.
Custion dla lenga e temp modern
Sta custion a rësgarda tuta la Val d'Osta ansem a la sità: an efet, la Val d'Osta a l'é d'adoss ëd lenga arpitan-a, an particolar ël dialet local ciamà patois.
Con l'aussà dla contà an ducà d'Osta dël 1536, apress la Ciambrea dij Comess, ël ducà a l'é stàita la prima unità polìtica a andoté 'l fransèis tanme lenga ofissial, dnans dla Fransa.
La gesia a l'ha donch tavòta goernà 'l fransèis, con ës a mostrava e a l'avìa prëstigi, tant che gnun a parlava fransèis a la meison, ma ël fransèis a l'é stàit rendù ofissial, ëdcò për goerné l'arpitan ch'a sarìa stàit scancelà da l'italian.
Arpitan e fransèis a l'han patì na goregna patela durant ël fassism, ch'an vietava 'l dovragi. Apress la sconda guèra mondial, për tëmma 'd perde la Val d'Osta an agreman dla Fransa, l'Italia a l'ha concedù lë statut spessial a la region e sò bilenghism, combin che mach l'1% dla region a parla fransèis a la meison.
Tòch distintiv
- L'anfiteàter roman a l'é quatà, còsa pa comun-a për la siviltà, ch'a l'ha dovù adatesse al temp dla sità.
Commenti
Posta un commento