Post

Visualizzazione dei post con l'etichetta Monument piemontèis

Pòrta Pila

Immagine
Ëdcò ciamà Pòrta Palass , a l'é un sotquarté dël quarté Aurora , a Turin , avosà për sò mercà . Piassa Soa esistensa a vira anviron a soa piassa, ancheuj ciamà Piassa dla Repùblica , un-a dle pi gròsse d'Italia. La piassa a sarìa dovùa esse la neuva Piassa d'Arme sota ij Savòja , ma a l'é stàita scartà. A l'é nopà stàita soagnà da Juvarra con ij sò edifissi baròch e dël 1837, a l'é stàita durbìa e ciamà piassa Emanuel Filibert: an tramuvand belessì ij mercà vzin . Mersì a soa posission sentral e sò amportant mercà, a l'é tavòta stàit leu 'd tramuv ëd gent pòvra, an sërca 'd travaj, a l'achit dal Piemont paisan , peuj dal Mesdì e ancheuj da Àfrica, Àsia e Sud dla Mérica . Mercà Ël mercà, soens ciamà mach Pòrta Pila, a l'é 'l pi gròss mercà l'aria durbìa d'Euròpa, an contand fin-a 800 banch. Ant la piassa a l'aria durbìa a-i son ël mercà dij frutassé, dle ròbe e dla marcandìsa bodrà, andoa as treuva minca còsa, dai parapieuva ...

Sancarlon

Immagine
Monument piassà a Aron-a , an provinsa 'd Noara , ëdcò ciamà " Ël colòss d'Aron-a ". As trata 'd na statua ch'a riva a 35 mèter d'autëssa, visitàbil andrinta . A l'é stàita la pi àuta statua andoa as podìa intré për sècoj, superà da la statua dla libertà. Ël Sancarlon a l'é fàit an aram , saldà ansema da ciov e piancàu e a pogia dzor an pedëstal an granì. La statua a l'é stàita pensà dal Cerano , artista ativ ant la contrarforma. Stòria Carl Boromé a l'é nassù a Aron-a dël 1538, da na potenta famija local. A l'é vnù arcivësco 'd Milan e a l'é stàit na figura fondamental për la contrarforma catòlica . Apress soa mòrt, a l'é stàit canonisà tanme sant dël 1610, donch sò cusin, ël neuv arcivësco 'd Milan, a l'ha vorsù onorelo con na statua, part d'un Mont Sacrà a Aron-a, ch'as vëdd dal lagh Verban .

Frutoèra

Immagine
Abassìa piassà a San Balegn , ant ël sènter. Avosà për soa importansa ant l' età 'd mes . Descrission Lë stil d'adoss a l'era romanich, pensà da Jermo da Volpian . La vëddùa d'ancheuj dla Frutoèra as deuv a Viton e Quarin ch'a l'han dësblala e batìla torna ant ël sècol ch'a fa 18. Stòria Achit Soa costrussion a l'é ancaminasse dël 1003, pensà e fondà da Jermo da Volpian , an presensa dël vësco d' Ivreja , dël re d'Italia e marchèis d'Ivreja Arduin . A l'é stàita batìa da Jermo da Volpian : monio beneditin e architet. Jermo da Volpian a l'avìa batì un còdes ëd régole rigorose për ij monio, ciamà costume frutoerèise . Lusentor tanme "stat" Durant ij sècoj ch'a fan 12 e 13 a l'é vnu un sènter ëd monio motobin important: a batìa moneda (dné 'd frutoera) e a l'era dël tut indipendent da vësco ò fëodatari, an funsionand apopré tanme në stat. Ël còdes ëd Jermo a l'era motobin stimà 'dcò an Europa; l...

Musé Egissi

Immagine
Musé sla siviltà dël Nil piassà a Turin , ël pi vej e lë scond pi gròss dël mond. Stòria Sò prim repert a l'é rivà a Turin dël 1630, visadì la taulëtta " Mensa isiaca ", catà dal duca Carl Emanuel I 'd Savòja. L'anteresse sturnicà da la taulëtta a l'ha mnà a na prima spedission an Egit , vorsùa da Carl Emanuel III dël 1759, mnà da Vitaliano Donati . Ij repert a son stàit prinsipalment statue. L'ocupassion napoleònica dl'Egit a l'avìa portà l'Europa a l'anteresse vers la siviltà egissia. L'archeòlogh piemontèis Bernardino Drovetti , al servissi dla Fransa , a l'avìa cujì pi 'd 7 mila oget. Soa archeujta a l'é stàita smonùa a la Fransa ch'a l'ha arfudela, an përmëttend a Carl Felis , re 'd Sardegna 'd catela. Dël 1824, le archeujte Donati e Drovetti , ansem a àutre euvre possedùe da Ca Savòja a son confluì ant ël Musé Egissi 'd Turin. Archeujta Ël Musé Egissi a l'ha pi 'd 40 mila repert: 24 mumie...

Pont dël Ròch

Immagine
Pont dël 1378 dzor la Stura 'd Lans, ch'a gropa Lans e soe vaj con Turin . Sò stil a l'é ciamà a schin-a 'd borich , a l'é batì an pera e botum . Batì dai Provan-a , padron dla tera 'd Lans , për argiré 'l percors ch'a passava për le tere dël Monfrà e dj'Acaja , ch'a l'han imponù për 10 agn na taja sël vin për rantré ant la spèisa. Dël 1564 a l'é stàit sarà con na pòrta për goerné Lans da la pest . La legenda a veul che apress doi robaton dël pont, ël bërgnif a l'abia batilo, an pijandse la vita dël prim ch'a lo traversërà, visadì un taboj , an cissand sò furor.

Castel ëd Rean

Immagine
Castel ch'a armonta al sècol ch'a fa 13, batìa da jë sgnor ëd Rean, vzin a Ca Savòja . A l'è peuj passà an diferente man prima 'd vnì ca dla famija biellèis Dal Poss dël 1566. Costi a l'han armudala da rampar dl'età 'd mes a soagnà residensa 'd campagna an stil baròch . combin ch'a l'ha mantenù soe tor e merlo . Soa abitanta pi avosà a l'é stàita Marìa Vitòria 'd Dal Poss dla Sisterna , fomna dël re d'Ëspagna . Con soa mòrt dël 1876 ël rampar a l'é restà dësfità. Apress n'incant pùblich, ël castel ëd Rean a l'é stàit catà da un magnà dël petreuli egissian , ch'a l'avìa marià na tòta dël leu. Ancheuj a l'é proprietà privà e la vìsita a l'é pa possìbila.

Castel ëd Vian-a

Immagine
Xilografìa dël castel an achit A l'é un dij castej  pi vej dël Piemont , a armonta al sècol ch'a fa 10; ancheuj a resto mach ij drocheri . Ël castel a l'é stàit batì dël 924 dal prim marchèis ëd Turin visadì  Arduin, d'adoss a l'avìa àute tor. A l'era 'l  dërié rampar dënans Turin da la Fransa,  e l'intrà dla Valsusa . A l'é donch stàit dësblà pi vire, cola ch'a-i da l'aria d'ancheuj a armonta ai fransèis dël 1691. A son restà mach ij drocheri përché ij Savòja a l'han avù pi a cheur ij rampar d' Exilles e dla Brunëtta a Susa , donch a l'han nen arbatì. Soa posission a spica da Vian-a, a l'é piassà a 467 mèter d'autëssa sël Brich Pëssulan , dont as vëddo ij lagh ëd Vian-a , la colin-a morènica 'd Rìvole e la Sacra 'd San Michel . A l'é stàit residensa sabàuda; Flip II ëd Savòja a l'é stàit ampërzonà belessì fin-a soa condan-a a mòrt e nià , për avej avù dle pretèise sël tròno dla dinastìa.

Sinagòga 'd Turin

Immagine
Piassà an quarté San Salvari , a l'é 'l prinsipal leu 'd cult për ij judé 'd Turin . A l'achit, la comunità ebràica, për festegé l'emancipassion dël 1848, a l'avia ordinà a Alessandro Antonelli ël batiment d'un tempi dël 1861, lòn ch'ancheuj a l'é avosà tanme Mole Antonelian-a ; ël batiment a l'era tròp caristios, donch ij judé a l'han vendù ël tempi a la sità e a son ancaminasse con ël batiment dl'atual sinagòga. La sinagòga a l'é stàita pensà da Enrico Petiti , che dël 1884 a finirà ël travaj: na gròssa sinagòga an stil oriental, a base retangolar, con 4 tor àute 27 mèter, un-a për canton, mincadun-a quatà da na  cùpola a siola . A smon doe pcite sinangòghe ant ij tafus , dovrà për le funsion ëd minca di. A l'ha seufrì considerèivol dann dai bombardament dla sconda guèra mondial, ch'a l'avìo dësblà tut l'intern, peuj restaurà. Ël leu a l'é guernà dai militar tut ël di dal 1991, con l'operassion S trà Sicu...

Gesia 'd San Giòrs, Cher

Immagine
Piassà a Cher, dzora n' autura ch'a dzorësta la sità , ch'a smon na bela vëddùa sla comun-a. A l'achit a-i era na capela antitolà al sant, a l'é stàita batìa na prima gesia ant ël sècol ch'a fa 14, ma a sarà dësblà dal feu marlàit pi tard. A l'é stàita peuj batìa torna, ant un stil mës-cià tra gòtich padan, baròch e neogòtich ; la faciada d'ancheuj a l'é stàita pensà da Bërnard Vitton dël 1752. Ël tòch dëssernent dla gesia a l'é 'l cioché, a l'inissi tor difensiva dël vësco Landolf: a l'é stàit quatà dël 1676 da na pagòda,  element tìpich dl'architetura oriental,   e a funsiona 'dcò tanme tor dle ore .

Santuari 'd Vi

Immagine
Ëdcò ciamà Ra Madòna , a l'é na basìlica minora piassà ant ël sènter ëd Vi an provinsa 'd Coni. A blaga ij primà d'avej la cùpola elìtica e 'l sircuit ëd frësche pi gròss al mond . A l'era a l'inissi un pilion; dël 1592 a l'era stàit ciapà con na projét da un cassador e na frësca a l'é ancaminasse a sagné sconda la tradission; cost fàit a l'ha sturnicà l'anteresse dij romé . Donch, ël vësco 'd Ël Mondvì e 'l duca Carl Emanuel a son ancaminasse dël 1596 a batì lë smisurà santuari sota pensament d' Ascanio Vitozzi . A l'é stàit avù pi car ël batiment ëd Soperga për diferent agn, ma ant ël sècol ch'a fa 18, Francesco Gallo a l'ha arpensà e finì la cùpola, frëscà da Mattia Bortoloni e Felice Biella . A son goernà ant la gesia ij cadàver ëd Carl Emanuel e dal 2017 Vitòrio Emanuel III e Elena dël Montenèigr .

Sitadela 'd Lissandria

Immagine
Piassà a òvest d ël Tani , dont a l'é separà da Lissandria . La sitadela a l'é stàita batìa a partì dal 1732, dzora proget d' Ignassi B ë rtòla , dzora 'l model dla sitadela 'd Turin, ma soagnand sò difet. Lissandria a l'ha tavòta avù un ròl  ëd finagi (Monfrà e Milan), a ventava un rampar ch'a limiteissa ij tràfich militar sla Strà 'd Fiandra . A l'é stàita dovrà la prima vira durant la guèra 'd sucession austrìaca d ël 1745. La sitadela a l'é n'esempi 'd fortificassion a la moderna : compòsta da 6 rampar lijà da galerìe e camate. A l'era l' ùnica fortëssa dij Savòja an Pianura . A l'é lijà a Lissandria dal pont Meier . Ancheuj a l'é anfilà ant la lista dij candidà a esse patrimòni Unesco .