Gorissia

Sità dël Friul Venessia Giulia d'apopré 30.000

abitant, capleu dla provinsa omònima.

Geografìa

Piassà al finagi italian con la Slovenia, a batiss na sità ùnica con le sità sloven-e Nova Gorica e San Pero 'd Gorissia.

Gorissia as treuva trames la Pianura Furlan-a e 'l Cars. 

A l'é bërlicà dal fium Isonz. 

La lenga d'adoss a l'é 'l furlan, ma a l'é 'dcò parlà 'l vèneto colonial an variant gorissian-a. 

Stòria

Età 'd mes

Gorissia a l'é stàita nominà la prima vira dël 1000 dGC, cand a fasìa part dël Patriarcà d'Aquileja.

Dël 1112, ël cont ëd Gorissia Mainardo I, a l'ha sodà sò podej, an dëstacandse da Aquileja e an batend la Contà 'd Gorissia indipendenta. 

La contà a l'ha vejù sò lusentur an controland ëdcò Tirol, Carinsia, Stiria e për na frisa 'd temp Trevis. 

A l'é tavòta stàita an guèra con Venessia e l'Àustria, fin-al 1500, cand ël cont a l'é spirà sensa ardité, donch lë stat a l'é passà a l'Àustria.

Età d'ancheuj

La sità ai temp austrìaca, as treuvava pròpe andoa as combatìa la prima guèra mondial, tra ij front italian e austrìach. 

Ij prim a son intrà ant la sità dël 1916 e a l'han giontala dël 1918.

Pendant ël regim ëd Mussolini, la secolar comunità sloven-a a l'é stàita crasà e forsà a l'italianissassion.

Apress la sconda guèra mondial e 'l tratà 'd Paris dël 1947, la sità a l'é stàita partagià tra Italia e Jugoslavia, an cedend a sta dëriera la part oriental, visadì le comun-e 'd Nova Gorica e San Pero 'd Gorissia. 

Tòch distintiv 

• Ël biliardo a la gorissian-a a l'é nassù sì.
• A son nassù a Gorissia: Andrej Budal, Carlo Rubbia e Graziadio Ascoli.