Ìvan ël terìbil

Nassù dël 1530 a Mosca, an Russia, a l'é stàit në zar russ.

Ìvan a l'era fieul dël grand prinse 'd Moscovia, mòrt cand a l'era masnà, donch soa mare a l'é stàita soa resiora, ma le còse a j'ero nen belfé: a-i era la guèra sivila, cissà dai nòbij, ciamà bojard.

Ël futur zar a l'era nisi, dësmentià da la cort e sircondà da sassinadi, lòn ch'a anfluensërà motobin sò spìrit e caràter.

A l'é diventà zar dël 1547 e a l'ha mostrasse svicio motobin antraprendent, an stranomand Mosca la Tersa Roma, dzor na base 'd dissendensa bisantin-a e an fasendse ciamé "zar", derivà dal tìtol Roman Céser.

Sò stranòm "Ël terìbil" a ven da sò ghignon vers ij bojard, ch'a flambava regolarment, a l'avìa batì a cost but n'armà 'd oprichniki, visadì 'd sivalié vestì 'd nèir, armà 'd sàber e foét, ch'a sbaruvavo la popolassion e flambavo j'opositor, an càusand pi 'd 10mila sassinadi.

Sò govern a l'é stàit fosonant, a l'é stàit ël prim zar ëd tute le Russie, an spantiand ij finagi an gionzand ij Khanà tatar 'd Kazan, Qasim e Astrachan'.
A l'ha 'dcò ancaminà la serie 'd guère contra l'amper Otoman e la dëscuèrta e conquista dla Siberia.

A l'ha nopà falì ant ël tentativ ëd gionté n'intrada al mar Bàltich ant na guèra contra Polònia, Lituània e Svessia.

Ìvan ël terìbil a l'é mòrt dël 1584 a Mosca, an càusa a un malasi amprovis, antratan ch'a giuvava a scach.

Vërtigò e drolarìe

• Anans d'esse zar a l'era fasse dj'amis nobij, ch'a virolavo për la sità con chiel an patland chicassìa e an violentand le fomne. N'àutra lor costuma a l'era cola 'd frandé 'd can da le tor.
• Lë zar a l'ha patlà soa nòra, ampedìa, për avej na ròba tròp spicanta, an causandle n'abòrt. Durant ël cicogné con sò fieul për sta còsa, a lë zar a l'ha flambalo an copendlo al cupiss.
• A l'ha provà a arnunsié al tròno dël 1581, an ciamand ai bojard sò ardité, ma gnun a l'ha arspondù për tëmma.