Genghis Khan

Nassù apopré dël 1162, vzin al fium Onon an Mongòlia, a l'era fieul d'un captribù anvelenà cand a l'era pcit. A l'é stàit chërsù da soa mare an estrema povertà.

Sò vèir nòm a l'era Temujin, ma a l'era stranomà Genghis, visadì "dominator universal"; Khan a l'é un tìtol tìpich an Asia sentral.

A l'ha unì le tribù dla stëppa e la Mongòlia, senté diferente lianse fondà dzor ël mérit; peuj a l'ha conquistà ij Tangut e la dinastìa Jin an Cin-a
, l'Amper dla Corasmia an Asia Sentral, la Rus di Kiev an Euròpa oriental e 'l Caucas: an batend l'Amper Mongòl, ël pi gròss amper sensa anterussion teritoriaj dla stòria.

Soa fòrsa a stasìa ant la rispartission an unità decimaje dle trupe, al dovragi dij cavaj e a l'andi dla tramudassion dij messagi. 

Sota 'l khan a l'era batisse n'era ciamà Pax Mongolica: la via dla seda a l'era sicura, ij comersi fiorì e a l'avia varà un còdes civil ciamà Yasa, ch'a soportava tute le religion. Al midem temp as stima che Genghis Khan a l'abia flambà 40 milion ëd përson-e.

A l'é mòrt dël 1227, la càusa a resta un misteri ansem al leu andoa a l'é stàit storà.
Studi sul DNA a fortisso che lë 0,5% dla popolassion mondial e ël 16% dla popolassion asiàtica a sìo dissendent ëd Genghis Khan.