Vërsèj

Sità piemontèisa d'apopré 45.000 abitant, capleu dla provinsa omònima.

Avosà për le risere pen-a fòra da la sità e për logé ël Lìber 'd Vërsej.

Geografìa

A l'é bagnà dal Sèisa, ch'a l'é 'dcò 'l finagi con la Lombardìa a est.

Stòria

Achit

Sò nòm a ven dal Celt e a significa "avampòst celtich", apress l'ariv dij Roman a l'é vnua na crosiera 'd comersi. Ant ël sècol ch'a fa 4, San Eusebi a l'è stàit ël prim cristian a slarghé la religion an Piemont an partend da Vërsèj.

Età 'd Mes

Vërsèj a l'é stàita governà dai vësco, batajand a fianch dla Lìa Lombarda, fin-al sècol ch'a fa 13, cand a l'é armudasse an lìbera comun-a e a l'ha controlà tuta la diòcesi.
An cost perìod fiorissant a l'é stàita fondà la prima università dël Piemont e a l'é stàita la prima comun-a a gavé la servitù dla tëppa.

Savòja

La sità a l'ha përdù soa indipendensa apress a le ruse interne tra Guelf e Ghiblin, an passand ai Viscont, për peuj sogetesse an fasson volontària ai Savòja dël 1404 apress la mòrt ëd Gian Galeazzo Viscont.

Ant ël sècol ch'a fa 17 la sità a l'é stàita disputà tra Savòja e spagneuj: cost fàit giontà a la pest a l'ha pa përmess a Vërsèj ëd cherse.
Dal 1723 a l'ha logià 'l ghet e n'importanta comunità 'd giudé.

Ancheuj

La tradission paisan-a dla sità virà vers ël ris a l'é armudà an mecanisandse e an lassand tanta gent sensa travaj. La conseguensa a l'é stàit la creassion dël fenòmeno dël pendolarism, gròssa part dla popolassion a travaja a Turin ò Milan, Vërsèj a sta dëspopolandse e ij di 'd travaj a smija veuida.

Tòch distintiv

  • Le pi antiche testimonianse scrivùe dël piemontèis: ël mosàich sël paviment dla gesia 'd Santa Maria Magiora e ij Sermon Subalpin, belessì scrivù: (tuit doi ant ël sècol ch'a fa 12).
  • Ël ris Baragia Bielèis e Vërselèis a l'é l'ùnich a esse DOP an Italia.


Commenti

Posta un commento

Element pi lesù

Piemontèis d'Argentin-a

Immagine
Le përson-e d'adoss piemontèisa an Argentin-a a son stimà an pi 'd 3 milion, dzortut an leu 'me Rosario , Córdoba , San Francisco e Santa Fe , ant la zon-a stranomà Pampa Gringa . Stòria L' Argentin-a a l'é un dij paìs andoa a son migrà pi piemontèis, an efet, ël paìs sudamerican a sërcava paisan da l'Euròpa për popolé ij sò camp veuid, antratan che manca piemontèis a fasìo la fam an Italia. Trames ël 1875 e 'l 1914, a son rivà an Argentin-a, ant le province paisan-e San Francisco de Córdoba e Santa Fe , na patlà 'd piemontèis, che an dontré leu a rivava a fé l'80% dla popolassion total. La gent dël Piemont, rivà an Argentin-a, a l'é adatasse a le condission ambelelì e a l'é fosonà. A son stàit donch batì dai piemontèis d'Argentin-a, vilar tanme Nuevo Torino, Sastre e Silvio Pellico . Ancheuj ij piemontèis d'Argentin-a a l'han auteur ëd lor adoss, an organissand feste con mangé tìpich piemontèis, tramandà dai lor cé, dontré a p...
Read more »

Turin

Immagine
Sità piemontèisa d'apopré 850.000 abitant. A l'é capleu d la region Piemont e dl'omònima sità metropolitan-a. A l'é la quarta sità pi popolosa d'Italia, a l'è avosà ant  ël mond p ër le viture, la sìndon,  ël gianduja,  le Olimpìad invernaj d ël 2006,  ël Musé Egissi  e la Mòle Antonelian-a . Geografia Turin a l'é bagnà da 4 fium: Pò, Sangon, Dòira Rivaria e Stura'd Lans . Scasi tuta la sità a l'é piassà a òvest dël Pò, a est a-i son ij Brich Turinèis; ambelessì as trova ël cò màssim dla sità, ël  Bric dla Madalen-a (715m s.l.m.). Stòria Principi Turin a pija  ël nòm da la popolassion dij Taurin , na popolassion Celt-Ligurin-a, ch'ambelessì a l'avìa batì lor capital Taurasia . Ij Taurin a j'ero aleà Roman, e a son stàit d ërotà dai Cartaginèis d' Annibal d ël 218 aGC. Ij Roman a l'han fondà Augusta Taurinorum , a l'inissi con funsion militar, andoa as ancamina la stòria  ëd Turin. Età 'd mes Apress  ël robaton dl'Am...
Read more »

Tuchinagi

Immagine
Arvira dësvlupasse an Canavèis , dël sècol ch'a fa 14, dzortut vzin a le Alp contra 'l tròp podej dij fëodatari  Valperga e San Martin . Achit Ij paisan canavzan a j'ero strach dl'esagerà podej dij fëodatari, an particolar taje arbitrà, travaj obligàtori a gràtis (corvée) e prèteise sl'ardità dij paisan ch'a l'avìo nen dj'ardité mas-cc. J'abitant dle sità dla pianura, tanme Ivreja a son restà strangé a l'arvira, an godend ëd drit a diferensa dij paisan. Dësvlup Dal 1386, ij paisan e viton a son ancaminasse a taché e dësblé ij castej dla noblëssa. Ij Savòja a son antervenù mach na vira, sensa arzultà, për tëmma 'd perde àutre tere dlicà. Conseguensa Na ciambrea dël 1391, tra Savòja , Valperga, San Martin e rapresentat dij paisan a l'ha butà fin a l'arvira e stabilì dij lìmit al podej dij padron fëodatari, e la possibilità 'd ciamé agiut ai Savòja për ij paisan, ant ël cas a fusso sbergeirà. Ij Savòja a l'han vagnà rispet e a...
Read more »