Bagna Càuda

Bagna Càuda
Fojòt ëd bagna càuda e vërdure
Piat tìpich e mistà dla cusin-a piemontèisa, avosà për sò savor motobin carià.

Descrission

A l'é na bagna satìa, ch'as mangia con le vërdure cosùe e crùe, ma 'dcò con la polenta.

Sanmarch a l'é pa dovrà 'me le altre bagne: a l'é pa l'acompagnament dij piat, a l'é chila 'l piat prinsipal.
Ël mangé andoa a l'é spantià dzora a serviss mach pej 'd sostegn për mangela.

Prontela

La bagna càuda as pronta ant na ramin-a 'd tèra cusùa, andoa ant l'euli d'uliva as gionto le anciove salà, ch'as fan cheuse sensa fele fricassé.

Na vira che l'euli e le anciove a son na còsa sola, as gionta l'aj, an fische e as cheus fin cand la bagna a l'é samblà bin.

Mangela

Na vira prontà, la bagna càuda as buta al sènter dla tàula, ant ël dian, na sieta an tèra cosùa con sota la s-cionfëtta, në scaudor con la brasa viva për goernela càuda.

Ancheuj sta costuma a l'é armudà ant ij fojòt, dij tupin an tèra cosùa, scaudà da sota, përsonaj: për rason ëd sanità e comodità.

Ant la bagna càuda as pocio le vërdure: card gheub ëd Nissa Monfrà, siole e povron dla raspa crù e còj, caulifior, ciapinabò, povron, biarave e rave cosùe.

Variant

Pòch ortodòssa ma comun-a a l'é la gionta 'd làit e panera antratan ch'a cheus.
Àutre "brute" costume scond la tradission a son gavé l'ànima dl'aj e lavé le anciove da la sal.

La bagna càuda 'd Faule, ch'a dòvra na patlà 'd panera e làit a l'é arconossùa 'me prodòt PAT.

Stòria

La bagna càuda a armonta a l'età 'd mes e soa adoss a l'era miraco 'l Bass Piemont.

A smija dròlo che 'l piat d'un-a region sensa ësboch sël mar a l'abia anciove e euli d'uliva e a viro stòrie fàusse a rësguard, che ora av smentisso:
L'arseta a l'é la midema da tavòta, l'uliv a chërs ant ël Bass Piemont, donch a l'é fàuss che as dovrava con l'euli ëd nos, antratan che le anciove a j'ero pa dovrà për stërmé la sal, përché sël sal as pagava na gabela pa gropà a sò arlan.

Le anciove a vnìo da le part ëd Nissa Marìtima, ch'a l'era dij Savòja ansem al Piemont, e j'anciové a jë vendìo an tut ël Piemont.

Ël sust ëd na bagna parej fòrta a l'é la manca dij paisan e dij pòvr ëd dé savor a le vërdure, che da sole a savìo pa 'd tant e la cicia a l'era pa tant mangià.

La noblëssa a l'achit a l'avìa pa a cheur la bagna càuda, për via dla fià apress avej mangià l'aj e përché a podìa përmëttse 'd mangé la carn. Apress as son ancaminà a stimé la bagna 'dcò lor.

Spantiament

Sud dla Mérica
Bagna Càuda Argentina
Festa nassional dla
Bagna Càuda an Argentin-a

La gent che dal Piemont a l'é migrà ant ël continent sudamerican, da l'eutsent al neuvsent, a l'ha mnà con lor la bagna càuda.

Ancheuj, dzortut an Argentin-a, Brasil e Uruguaj as mangia la bagna càuda e as ten-o dle fere dedicà al piat.

Giapon

An Giapon, la bagna càuda a l'é stàita portà da un cusiné 'd Bra, ch'a l'ha mnà na gròssa publicità dël piat an television e ant anveniment dedicà.

La bagnà càuda a l'é amportanta parej da esse 'l piat che un dij përsonagi dël manga One Piece, a l'ha pi a cheur.

Stat Unì

Dontré sità djë Stat Unì, 'me Clinton e Madison County a mëno anans la tradission dla bagnà càuda, mnà belelì da emigrà piemontèis.

Commenti