Ël Mondvì

Sità piemontèisa dla provinsa 'd Coni d'apopré 22.000 abitant.

Geografìa

Ël Mondvì as dësvlupa dzor doi livej, gropà da la funicolar: rion Piassa an àut sla colin-a e l'avans, visadì ij quarté 'd Breo, Carasson e Pian dla Val a son an pianura.

Ant la part pianegianta a scor l'Ele, andoa as campa l'eva dl'Ermen-a.

La colin-a andoa as trova 'l sènter sità as ciama Mont Regal, dont l'agetiv për j'abitant "monregalèis".

Stòria

Bredul e fondassion

Al pòst dla frassion Breo, ant l'età 'd mes as trovava 'l comità 'd Bredul, batì dai Franch Carolingg, a governava la tera vzin-a.
Apress esse stàit dësblà dël sècol ch'a fa 12 e avej përdù soa importansa, tui jë scampà as son arfugià dzor la colin-a, an batend la lìbera comun-a d'Ël Mondvì.

Lìbera comun-a

A l'é tavòta stàit ant le visa d'Ast, dël 1260 a l'é stàita ocupà da Carl d'Angiò për peuj finì sota Ast, ch'a arconossërà soa indipendensa dël 1290 daré pagadura.

Savòja

Apress diferent padron tanme Angiò, Viscont e Monfrà, la sità a l'é dedicasse ai Savòja dël 1398, an cambi dël mantniment dij pròpe privilegi e dij lìber statut.

Lusentor

Ël Mondvì, ant ël sècol ch'a fa 16, a l'é stàita la sità pi popolosa dël Piemont, a l'ha logià l'Università dël Piemont e belessì a l'é stàit stampà 'l prim lìber dla region.

Guère dla sal

Dël 1680, ël duca Vitòri Medeo II ëd Savòja a l'avìa butà la taja sla sal a tut ël Piemont: lòn a trasgredìa ij pat ch'a fortissavo l'autonomìa d'Ël Mondvì, përché a l'era dedicasse ai Savòja.

La popolassion dël Monregalèis a l'é arvirasse, ma l'arspòsta dël ducà a l'é stàita goregna: ant un perìod dal 1680 al 1699 ciamà guère dla sal, le comun-e a son stàite dësmembrà e tanta gent deportà ant ël Vërselèis.

Tòch distintiv

• Ij piat dël leu a son ij doss risòle e copete e 'l licor Rakikò.
• La tor sìvica dël Bëlvej, a l'ha mach la sfera dle ore ant la mostra.
• A l'ha logià dal '500 d'un-a comunità giudèa, con ij relativ ghet e sinagòga.