Repùblica dj'Escartons

A l'é stàit në stat semi indipendent, esistù tra 'l 1343 e 'l 1789, sle Alp tra Fransa e Italia.

Geografìa

La repùblica as spantiava ant le atual Àute Alp e la part ossidental dle province 'd Turin e Coni.

A l'avìa pa un gròss teritòri, ma a contava 40.000 abitant; costi a j'ero alfabetisà për ël 90%, tutun lë stereòtip dël viton borich, visavì a la popolassion ëd Pianura, ch'ai temp a savìa pa lese ò scrive.

Lë stat a l'era partagià an 5 canton : doi an Fransa e tre an Italia. Soa capital a l'era Briançon.

Stòria

A l'é nassù dël 1343, cand Umbert II ël Vej dël Delfinà a l'ha confermà la Granda Carta ò dle Libertà dël 1244, concedùa dal cont d'Albon, ch'a l'avìa piantà 'd ciòv e a l'avìa da manca l'argent e la fidelità da j'abitant alpin.

La dzordita carta a përmëttìa a j'abitant ëd governesse da soj, an pagand n'impòsta. Cost a l'ha rabastà la repùblica a nominé un cònsol minca ann e "Escartons" as arferiss a partagé le taje, përché mersì a soa autonomìa, la pression fiscal a l'era motobin pi giusta ch'ant l'avans d'Euròpa.

Soa tera a l'é armudà dël 1713, cand le part dle Alp sël piuvent italian a son stàite gionzà a jë stat Sabàud, ij doe canton ch'a restavo a son stàit agrupà al rest dla Fransa ansem a tut j'àutr fëod fransèis durant la rivolussion fransèisa dël 1789.