Ducà 'd Borgògna

Stat esistù tra l'886 e 'l 1482 ant la Fransa, ël Belgi, ël Lussemborgh e ij Paìs Bass d'ancheuj.

Stòria

Achit

La stòria dla Borgògna as ancamin-a dël 843 cand apress la mòrt dël fieul ëd Carl Magn, Ludovich ël Pasi, l'Amper Carolingg a ven dësblà an 3 part dal tratà 'd Verdun.

Ste part a son ij Regn dij Franch Ossidental, Oriental e 'd Mes, ch'a vnëran arspetivament: Fransa, Almania e Borgògna.

La Borgògna a l'era pa në stat, ma a l'era 'l nòm ëd 3 surfasse an Fransa, visadì Àuta, Bassa e Ducà 'd Borgògna, managià da stat diferent ant ël temp. Mach la dëriera a l'é cola ch'as antend ancheuj.

Fransa

Ël Ducà 'd Borgògna a l'era soens dovrà 'me cadò dal re 'd Fransa, dal sécol ch'a fa 11, ch'a lo dasìa an apanagi ai nòbij vzin a la coron-a.

Valois-Borgògna

La stòria a l'é armudà cand Flip II ëd Borgògna, fieul dël re, a l'ha arseivù ël fëod dël 1363 e mersì ai mariagi a l'é riussì a spantié soe tère an Franca Contà, Fiandre e Lussemborgh.

Al midem temp chiel a l'ha fondà sò branch dinàstich, visadì ij Valois-Borgògna.

Tutun la liura 'd sangh con la Fransa, pendant la guèra dij 100 agn, la Borgògna a l'era aleà anglèisa, an vnend fondamental, dzortut për avej garotà e vendù Gioana d'Arch a j'anglèis.

Pendant la guèra dij 100 agn, tra 'l 1407 e 'l 1435 a-i é stàita na guèra sivila tra Armagnach e Borgognon (Orléans e Valois-Borgògna), visadì ij fileur al tròno.

Con ël tratà d'Arras dël 1435, la Borgògna a l'é avzinasse torna a la Fransa, an chitand la guèra e la Fransa a l'ha arconossù soa indipendensa, 'dcò se 'd fàit a l'era già indipendent da marlàit.

Fin

Ël dërié duca a l'era Carl I ël Temerari, ch'a revava d'unì via tèra la Borgògna con ij Paìs Bass a nòrd e 'd vnì re, nen mach në stat fòrt tanme Fransa e Amper.

A l'achit a l'era spantiasse an Loren-a e Alsassia, ma an fasend parej a l'avìa sircondà la Confederassion Svìssera, ch'a l'ha fortije guèra, an ancaminand le guère borgognon-e.

Carl I a l'é mòrt sensa ardité an guèra, ch'a l'é stàita perdùa da la Borgògna dël 1477.

Apress la guèra 'd sucession borgognon-a, finìa dël 1482, lë stat a l'é stàit partagìa tra Fransa, ch'a l'ha giontà la Borgògna d'ancheuj e j'Asburgh, ch'a l'han otnì ij Paìs Bass e la Franca Contà.

Geografìa

La nos dlë stat a l'é la Borgògna d'ancheuj, ma 'l ducà a l'é rivà a controlé: Franca Contà, Fiandre, Alsassia, Loren-a, Lussemborgh, Olanda, Zelanda, Brabant e Limborgh.

Soa capital a l'era Digion

Ël ducà a l'era un djë stat pi rich d'Euròpa, an avend sìa vin stimà e gròss camp ant la tèra continental sìa pòrt e usin-e ant ij Paìs Bass.

La lenga 'd cort a l'era 'l fransèis, antratan che j'abitant a parlavo olandèis, zelandèis, valon, fiamingh, lussemborghèis, limborghèis, alsassian, lorenèis, borgognon, francontèis e arpitan.

Tòch distintiv

• La lenga borgognon-a a l'ha dontré amprestit da le lenghe dij paìs bass, ëdcò se le doe lenghe a son dël tut diferente.