Lion

Sità fransèisa d'apopré 520.000 abitant, capleu dla region Auvernia-Ròno-Alp e tersa sità pi popolà dla Fransa. Ël sènter a l'é patrimòni Unesco.

Geografìa

Piassà a la confluensa dij fium Saone e Ròno, anans ëd confluì, sti doi a batisso na lenga 'd tera ciamà "Presqu'île", sènter dla sità.

Lion a l'ha dontré colin-e e a l'é 'l finagi tra le montagne Lionèise e la pianura dla Dombes.

Stòria

Fondassion

Lion a l'é stàit a l'achit un vilar comersial dij Gal dal sécol ch'a fa 6 aGC. A l'é peuj stàit arfondà sla colin-a 'd Fourvière dai Roman tanme pi gròssa e amportanta sità dla Galia.

Età 'd mes

L'arcivësco 'd Lion, dël 1079, a l'é stàit anvestì da n'autorità formal dzor tùi j'àutri vësco fransèis.
La fòrsa dla gesia local a l'ha mnà Lion a esse sede d'un prinsipà eclesiàstich indipendent.

Lion a l'ha logià doi concili dla gesia catòlica con soget le crosià e lë sisma.

Fransa

La popolassion, straca dij vësco, a l'ha ciamà agiut dël 1312 a Flip ël Bel, ch'a l'ha gionzà Lion a la Fransa.

La sità a l'ha avù 'l privilegi 'd logé quatr fere, lìbere da taje, ch'a l'han mnà a l'età d'òr ëd Lion durant n'arnassensa, an tirand ant la sità mërcant e banché italian.

Dël 1540, ël re 'd Fransa a l'ha imponù che tuta la seda amportà ant lë stat a sarìa dovùa passé da Lion, an dësvlupand parej l'andustria dla seda.

Rivolussion andustrial

La rivolussion andustrial a l'ha aumentà la produssion ëd seda 'd Lion, ma an ardend pes le condission ëd vita dj'ovrié.

Costi, passà a la stòria 'me Canuts, as son organisà an doe arvire, an pijand ël contròl dla sità contra ij salari tròp bass dël 1831 e 1834, tra le prime arvire an Euròpa.

Fin-a ancheuj

Lion a l'é stàita la nos dla resistensa al nassism ant la Fransa 'd Vichy.

Ant la sconda mità dël neuvsent, a l'é stàit batì un quarté dj'afé, La Part Dieu, lë scond pi gròss dla Fransa.

Tòch distintiv

• Ij traboules a son dij viasseuj ch'a gropo doe strà an passand ant ël mes d'un palass.
  a son stàit dovrà da j'ovrié dla seda e dai partisan për bogé pi lest.
• Ij piat locaj a son:
• Quenelle de brochet: balotin-a a forma oval fàit ëd polpa 'd luss, farin-a e butir, cusùa al forn e soagnà con na bagna cremosa al cravet.
• Salada lionèisa: siole, pan rustì e lard.
• Salada 'd pe: pe 'd bocin ò crin servì frèid, ansem a majones e ortaje.
• Cervelle de canut: formagg cremos motobin brusch soagnà da siolëtta e pransëmmo.
• La lenga d'adoss ëd Lion a l'é l'arpitan, ma ancheuj a l'é dësmortasse an sità, an agreman dël fransèis.