Marchesà 'd Salusse

A l'é stàit në stat esistù tra 'l 1142 e 'l 1548 ant ël Piemont ossidental, con capital Salusse.

Geografìa

As spantiava për ël Salussèis, e le vaj Màira, Pò, Vrèita e Gran-a pi le tere dëstacà 'd Carmagnòla, Sental, Isolabela e Dojan.

Soa posission a l'era donch a gigiò dle Alp Còzie, tra Piemont e Fransa.

Stòria

Fondassion

Mapa apopré dël 1250

Soa stòria as ancamina cand Bonifassi dël Vasto a l'é mòrt dël 1025 e sò fieul Manfredo I a l'ha dàit vita al marchesà e a la dinastìa che a lë governërà për tuta soa esistensa.

Vita

Ël marchesà as posava sla tera drua dla pianura, con la coltivassion ëd gran e sèila ansem a le pasture an montagna. 

Sò foson pi gròss a l'era 'l comersi ma dzortut ij dassi amplacà sla sal ch'intrava an Padania d'oltralp, fàit quatr vire tant apress l'overtura dël Përtus dël Viso.

Lë stat a l'ha tavòta mantenù na liansa con la Fransa ò con ij Savòja, an venend soens tacà da l'àutra.

Lusentor

Sò perìod pi fiorissant a l'é stàit tra ij sècoj ch'a fan 15 e 16, sota 'l govern ëd Ludvich I e Ludvich II.
Sto dërié a l'ha batì 'l Përtus dël Viso dël 1480: la prima galarìa alpin-a dla stòria, dovrà për amporté la sal da la Provensa e comersiela, an aumentand ëd 4 vire le intrà 'd sal e 'd guadagn.

Fin

Apress la mòrt ëd Ludvich II, lë stat a l'ha vejù un perìod d'insicurëssa, andoa ij fileur al tròno a rusavo e l'anarchìa a l'era la vera dominatris.
Mòrt ël dërié marchèis Gabriel, ij sìndich a l'han decidù 'd sogetesse a la Fransa, për scapé a le grinfe dij Savòja.

Ël marchesà a sarà peuj dësbaratà për la Bresse, ël Bugey, la Valromey e ël Gex, senté 'l tratà 'd Lion tra la Fransa e ij Savòja dël 1601 ch'a butava fin a la guèra franch-savojarda.