Ricard Gualin

Nassù a Biela dël 1879, a l'é stàit n'antrapreneur e un mecenà dl'art.

Soe atività tanme antrapreneur a sgnaco tant setor, pròpe un visionari, an essend ëdcò 'l prim a propone la metropolitan-a 'd Turin.

La soa a l'era na rica e numerosa famija 'd bisotié d'òr, ma chiel a l'avìa ambission bin pi gròsse che travajé ant l'andustria 'd soa famija.

Atività antrapreneurial

Achit: bòsch e ciman

Gualin a l'é butasse an comersi da giòvo, a l'achit tanme fornisseur ëd bòsch për sò bel frel.
A l'ha apress catà un bòsch an Còrsica e apress avej bandonalo për dle proteste, a l'ha tramudà j'afé an Transilvania, an Romanìa, an batend sì un fosonant stabiliment ëd bòsch e dij vilar për j'ovrié dël 1907.

A l'ha 'dcò durbì dël 1906 l'Union Ciman Italian a Casal Monfrà; parej a controlava l'aprovisonament ëd materiaj për batì an Italia. L'antraprèisa a l'é peuj spantiasse për l'anvension fransèisa dël ciman armà.

Paris e San Peroborgh

Gualin a l'é ancaminasse a caté e managé dle proprietà a Paris, për peuj frandesse ant n'antraprèisa smisurà vorsùa da la duma russa: batì un neuv quarté 'd San Peroborgh, capital russa da mes milion d'abitant.

Ël batiment a seguitava bin, ma la rivolussion d'otóber dël 1917 a l'ha dësblà ij sò pensament, an nassionalissand tùi ij sò avej, che chiel, saviament, a l'avìa già vendù an part.

Banche e SNIA

Dël 1914 Gualin a l'ha fondà la SNIA: Società 'd Navigassion Ital-American-a, an batend na flòta 'd 22 nav, për la condota 'd carbon da jë Stat Unì a l'Italia, amportant an cost perìod ëd guèra.

La SNIA a l'era stàita batìa mersì a l'agiut finansiari 'd Gioann Agnelli, ch'a l'era vicepresident, antratan che Gualin a l'era vicepresident dla FIAT.

Dël 1918, Gualin a l'ha catà dontré banche (Credito Piemontese, Banca Biellese e Banca di Casale) e a l'ha fondà la Banca Agricola Italiana.

SNIA Viscosa

Finìa la guèra, la SNIA a l'era pi nen fosonant për ël cal dla domanda 'd carbon, donch a l'é ancaminasse a prodùe rayon dël 1920, apress avej catà 'l brevet, ant un perìod andoa la seda a l'era mnassà da la filòssera.

L'usin-a a l'é motobin spantiasse an vnend la SNIA Viscosa, an catand le antraprèise 'd tëssù: Viscosa, Rumianca e Bombrini Parodi Delfino.
A l'ha peuj fondà la General Salpa, ch'a produvìa pèij a partì da j'avans animaj.

UNICA e SIRAC

Dël 1924, apress na crisi, dovùa 'dcò ai doi agn ross, Gualin a l'ha batì UNICA, l'union ëd produtor italian ëd cicolata: Talmone, Moriondo&Gariglio, Dora Biscuits, Cioccolato Bonatti e Gallettine.

Mersì a la conossiensa 'd Marconi, Gualin a l'ha antivejù che le radio a sarìo vnùe un utiss për chicassìa, an fondand donch la SIRAC, peuj fondasse ant ël monopòli Unione Radiofonica Italiana.

Gualin a l'ha catà l'Usin-a Italian-a Pianfòrt, an avzinandse al mond dlë spetàcol.

Fassism

Gualin a l'avìa criticà la polìtica 'd Mussolini dla Quota 90, ch'a l'ha anfiachì le esportassion.
A l'é stàit condanà al confin a Lipari dël 1931, për avej causà dann a la conomìa italian-a për faliment frodolent e soe proprietà, archeujte e usin-e a son stàite vendùe.

A l'ha arsevù la midaja d'onor ANPI për la bataja al fassism, sensa avej mai combatù, ma an finansiand ij partisan.

Lux

Apress la fin dël fassism e l'arpij conòmich ëd Gualin, ch'a l'avìa goernà part ëd sò patrimòni a lë strangé, a l'ha fondà Lux: companìa cinematogràfica, prodotora 'd dontré film cult italian.

Art

Gualin a l'ha batì un castel an Monfrà tanme ca, ansem a Ca Gualin a Turin e ij tre Castej a Sestri Levante.

A l'ha batì 'l Teàter ëd Turin e a l'ha avù n'archeujta smisurà 'd quàder, cimeli e art, ëdcò oriental e antica: tra cost a dëstaco ij Modijani e ij Botticelli.

Ancheuj a l'é part dla Galarìa Sabauda ai Musé Reaj ëd Turin, andoa a j'é na session antrega për l'Archeujta Gualin e n'ambient dedicà a chiel, con na proiession dzor soa vita.