Mach Piemontèis

Nassù ant ël sècol ch'a fa 18 aGC, ant la sità Sumera Ur , sota l'amper Babilonèis a l'é avosà për avej arseivù la prima lamenta dla stòria dël comersi. Chiel a l'era un mërcant d' aram e àutri metaj an tuta la region, ch'a catava da Barhein e Emirà Àrab Unì. A l'era tant rich da traté për la sità d'Ur e a l'avìa catà na gròssa meison ant ël sènter sità, peuj vendùa cand a l'avìa perdù soa crejansa. A l'avìa 'l vissi 'd vende aram pa bon ò 'd mandelo nen a chi ch'a catava. Ea-nāṣir a l'ha arseivù dontré taulëtte 'd lamenta, che për quaich rason a l'ha goernà an ca, ma la pi avosà a l'é passà a la stòria tanme la taulëtta 'd lamenta a Ea-nāṣir.  A vnìa da sò client Nanni , ch'a l'avìa catà senté un servidor la marcandisa, ma costa a l'era 'd grama qualità e 'l servidor a l'era stàit tratà mal. Taul ëtta 'd lamenta 'd Nanni Sta taulëtta a l'é scrivùa dzor creja, an acàdi...

Sità fransèisa d'apopré 520.000 abitant, capleu dla region Auvernia-Ròno-Alp e tersa sità pi popolà dla Fransa. Ël sènter a l'é patrimòni Unesco . Geografìa Piassà a la confluensa dij fium Saone e Ròno , anans ëd confluì, sti doi a batisso na lenga 'd tera ciamà " Presqu'île ", sènter dla sità. Lion a l'ha dontré colin-e e a l'é 'l finagi tra le montagne Lionèise e la pianura dla Dombes . Stòria Fondassion Lion a l'é stàit a l'achit un vilar comersial dij Gal dal sécol ch'a fa 6 aGC. A l'é peuj stàit arfondà sla colin-a 'd Fourvière dai Roman tanme pi gròssa e amportanta sità dla Galia. Età 'd mes L'arcivësco 'd Lion, dël 1079, a l'é stàit anvestì da n'autorità formal dzor tùi j'àutri vësco fransèis. La fòrsa dla gesia local a l'ha mnà Lion a esse sede d'un prinsipà eclesiàstich indipendent . Lion a l'ha logià doi concili dla gesia catòlica con soget le crosià e lë sisma. Fransa La popolass...

Capleu e sità pi gròssa dla Liguria ; an contand apopré 560.000 abitant a l'é al pòst ch'a fa 6 tra le sità pi gròsse d'Italia. A l'é avosà për sò pòrt , ël pi gròss d'Italia, sò eivari , soa fogassa  e për esse stàita na repùblica dël mar . Geografìa Piassà a mità dl' Ansen ëd Genoa , mostrà sël Mar Lìgur , ancassià tra ës e l' Apenin Ligur . A Genoa a scoro j'airan Polcevera, Bisagn e Sturla . Stòria Fondassion Nassù tanme vilar ëd pescador Lìgur Genuates , apress a l'é aleasse con Roma contra Anìbal , an vnend dësblà. A sarà peuj arbatìa dai Roman e armudà an amportant pòrt e basar ëd comersi. Apress Roma Apress ël robaton ëd Roma, Genoa a l'é stàitam un rampar sicur bisantin , ch'a l'ha giuvà un ròl amportant ant le guère le guère gòtiche , tra Ostrogòt e Bisantin . Indipendensa An essend sël mar, Genoa a l'ha patì tant saches e invasion dai Sarasin; donch, la popolassion a l'é organisasse ant na lìbera comun-a dël 1099, dzor...

Modi di dire ed espressioni in Piemontese, traduzione piemontese-italiano. Modo di dire Meud ëd dì Traduzione letterale Tradussion a la litra Traduzione Tradussion Pianté 'd ciòv Piantare dei chiodi Fare debiti Esse al pian dij babi Essere al piano dei rospi Essere al verde Eva dël sìndich Acqua del sindaco Acqua della fontanella pubblica Fòrt tanme l'asil ëd posca Forte come l'aceto di "posca" (fondo della botte del vino misto ad acqua che crea un vino molto acquoso) Debole Ròba 'd bajòna Roba di Bayonne Merce scadente Truch e branca Trucco e palmo Più o meno Dé n'arsentà Dare un'argentata Risciacquare (tazza, bicchieri...) Bërlicabalustre Lecca panche della chiesa Big...

Nassù d ël 356 aGC a Pella , ant la Grecia d'ancheuj, a l'é avosà tanme un dij pi grand comandant d'armà dla stòria, chiel ch'a l'ha batì l'amper Macédon. A l'era fieul dël re 'd Macedonia Flip II e a l'é stàit educà da Aristot . Lissànder, a vint agn, a l'é vnù re apress che 'l pare a l'é stàit flambà na da vardia. A l'ha ardità un regn armudà da Flip II da paisan a potensa local, ch'a fasìa tëmma ai vzin senté la legendaria falangia macédona e le arme da assedi . Conquiste Ël re macédon a l'ha seguità la Lìa 'd Corint batìa dal pare, ch'a volìa unì tute le sità-stat greche, an dësbland le arvirose tanme Tebe. Lissànder a l'ha peuj realisà ës ch'ij Grech a revavo 'd pi, visadì dësblé 'l nemis giurà Persian a orient. Donch, ël re, dël 334 aGC, a l'ha traversà ij Dardanej për sbarché an Anatolia e a l'ha pijà an pressa tut l'amper. A l'ha peuj pijà l' Egit sensa gnanca combate, ...

Nassù a Barbanià ant la sità metropolitan-a 'd Turin dël 1776, a l'é stàit un colessioneur e diplomàtich . A l'era fieul d'un nodar, e apress jë studi 'd lese , cand ij fransèis ëd Napoleon a j'ero intrà an Piemont, a l'é anrolesse ant l'armà tanme volontari. Ij sò mérit a l'han mnalo a vnì ofissial durant la campagna d'Egit e dël 1803 cónsol për la Fransa, an strenzend n'amicissia con ël wali egissian Mehmet Ali . Ës governador egissian a l'ha scotà ij consej ëd Drovetti, për mné soa mission ëd modernisé l'Egit. An cambi, chiel a l'ha concedù a Bërnardin ëd fé dle tampe për trové vej repert. Drovetti a l'ha donch fàit dle tampe dzortut a Tebe, an tornand an Euròpa con n'archeujta 'd 8 mila tòch. Chiel a l'ha proponù a la Fransa 'd Luis XVIII , ch'a l'é arfudasse, donch dël 1824, Carl Felis ëd Savòja a l'ha catà l'archeujta për 400 mila lire piemontèise. La marcandisa a l'é stàita mandà a G...

Monia vnùa santa e premi Nobel për la pas avosà për sò agiut ai pòver ëd Calcutta . A l'é nassùa dël 1910 a Skopje , ancheuj an Macedonia dël Nòrd , da famija albanèisa catòlica . Mòrt ël pare cand a l'era cita a l'é stàita chërsùa da soa mare scond ij precet catòlich. Cand a l'avìa 18 agn a l'é andàita an Irlanda a fesse monia dl'òrdin ëd Loret. A l'é tramudasse an India , a Darjeeling për afronté 'l novissià. Na vira rivà ant la sità a l'ha mostrà stòria e geografìa , ma cand a l'ha vejù Calcutta , a l'ha pa podù ignoré la povertà ch'as campava sla sità. Teresa a l'ha donch lassà la vita 'd convent dël 1948, serniend la sitadinansa indian-a  al moment dl'indipendensa dl'India e tramudandse a Calcutta, andoa a l'ha durbì dle ca për meisiné ij malavi 'd lebra e an arseivend gagn òrfan. Dël 1950 a l'ha fondà le Missionarie dla Sità, ancheuj ancor ativ për ij midem but. Mare Teresa a l'ha arseivù 'l Nob...

Nassù a Biela dël 1879, a l'é stàit n' antrapreneur e un mecenà dl'art . Soe atività tanme antrapreneur a sgnaco tant setor, pròpe un visionari, an essend ëdcò 'l prim a propone la metropolitan-a 'd Turin . La soa a l'era na rica e numerosa famija 'd bisotié d'òr , ma chiel a l'avìa ambission bin pi gròsse che travajé ant l'andustria 'd soa famija. Atività antrapreneurial Achit: bòsch e ciman Gualin a l'é butasse an comersi da giòvo, a l'achit tanme fornisseur ëd bòsch për sò bel frel. A l'ha apress catà un bòsch an Còrsica e apress avej bandonalo për dle proteste, a l'ha tramudà j'afé an Transilvania , an Romanìa, an batend sì un fosonant stabiliment ëd bòsch e dij vilar për j'ovrié dël 1907. A l'ha 'dcò durbì dël 1906 l' Union Ciman Italian a Casal Monfrà ; parej a controlava l'aprovisonament ëd materiaj për batì an Italia. L'antraprèisa a l'é peuj spantiasse për l'anvension fransèisa dë...

Nassù dël 1530 a Mosca, an Russia, a l'é stàit në zar russ . Ìvan a l'era fieul dël grand prinse 'd Moscovia , mòrt cand a l'era masnà, donch soa mare a l'é stàita soa resiora, ma le còse a j'ero nen belfé: a-i era la guèra sivila , cissà dai nòbij, ciamà bojard . Ël futur zar a l'era nisi, dësmentià da la cort e sircondà da sassinadi, lòn ch'a anfluensërà motobin sò spìrit e caràter. A l'é diventà zar dël 1547 e a l'ha mostrasse svicio motobin antraprendent, an stranomand Mosca la Tersa Roma , dzor na base 'd dissendensa bisantin-a e an fasendse ciamé " zar ", derivà dal tìtol Roman Céser . Sò stranòm "Ël terìbil" a ven da sò ghignon vers ij bojard, ch'a flambava regolarment, a l'avìa batì a cost but n'armà 'd oprichniki , visadì 'd sivalié vestì 'd nèir, armà 'd sàber e foét , ch'a sbaruvavo la popolassion e flambavo j'opositor, an càusand pi 'd 10mila sassinadi. Sò govern a l'...

Nassùa dël 1412 a Domrémy ant la Loren-a an Fransa , a l'é stàita na comandant d'armà, ancheuj santa e eroìna fransèisa . A tërdes agn a l'é ancaminasse a vëdde dij sant ch'a le disìo 'd giuté 'l delfin ëd Fransa, Carl VII , a arpijé le tere perdùe an agreman dj'anglèis, ch'a stasìa vagnand la guèra dij sent agn . Parej a l'ha fàit Gioana dël 1429, ciamand a Carl VII ëd mné n'armà për seguité soa mission, che dësperà, l'ha agradì. L'eroìna a l'é ancaminasse an delivrand Orléans , prima vitòria fransèisa ch'a l'ha mnà a tante àutre ch'a l'han rendù possìbil la vitòria fransèisa dla guèra, an arvërsand la situassion. Gioana a l'é stàita caturà dai borgognon dël 1430 e vendùa a j'aleà anglèis , ch'a l'han brandala sël farò con l'acusassion ëd mascarìa . Un motiv daré a le acusassion a l'era 'l fàit ch'a l'avìa ij cavej curt e a portava a còl ròba da òm , pa për travestisse tanme as dis,...

Nassù dël 1883 a Cambridge , an Anghiltera , a l'é avosà tanme conomista , pare dle teorìe keynesian-e e dla conomìa moderna . Keynes a l'é vivù ant un perìod andoa le ideje liberiste dla scòla clàssica a j'ero cole dovrà da jë stat; chiel a l'é stàit un rivolussionari, autor ëd tante ideje ancheuj vàlide, a la base dla conomìa moderna. Teorìe keynesian-e Conomìa mës-cià La conomìa scond ël liberism a dovrìa esse lìbera da l'antërvent dlë stat, a part për custion ëd sicurëssa. Scond Keynes, l'ùnich soget bon a rivitalisé la conomìa durant na crisi a l'é lë stat, tanme a l'é mostrasse apress ël robaton ëd Wall Street, cand sens l'agiut dlë stat le conseguense a sarìo stàite motobin pi dësastrose. La conomìa mës-cià a l'é ancheuj la forma 'd conomìa pi dovrà ant ël mond , as opon a l'assensa dl'antërvent dlë stat dël liberism e a la total presensa dlë stat dël socialism. Domanda e oferta Scond la scòla clàssica, a l'era l'oferta...

Nassù dël 1494 a Quercy an Fransa , a l'é stàit ël grand magister ch'an òrdin a fa 49 dl' òrdin ëd Malta . Jean a l'era part dla famija nòbila La Valette ; cand a l'avìa 20 agn a l'é intrà a fé part dij Sivalié 'd Malta , sensa mai artorné a ca. A l'é stàit governador ëd Trìpoli , fin-al 1541, cand a l'é stàit caturà dai corsaj Otoman e fàit sciav dzor na nav për un ann. Parisot a l'é stàit elesù Grand Magister dl'òrdin ëd Malta dël 1557 Dël 1565, a l'ha difèis l'ìsola 'd Malta, con gnanca 10 mila bajet contra 30 mila Otoman. La vitòria dl'assedi da part dij Sivalié a l'é stàita la dërota pi greva 'd Soliman ël Magnìfich e a l'ha ancaminà 'l cal Otoman tanme granda potensa. Ij Sivalié 'd Malta, dël 1566, sùbit apress l'assedi, a l'han batì na sità fortificà dzora la penìsola  Sciberras , visadì La Valëtta , da ës moment capital al pòst ëd Mdin-a, an onor dël grand magister, andoa as trova na statu...

Doss al cuciar dla Sicilia: a conten pa lë mlon, ma anguria; ël trigo a ven dal sicilian. L'anguria as pressa ant un giuss, ch'a l'é peuj cusù ant na ramin-a , an giuntand sùcher e àmid ëd gran . Ël sust a l'é ës d'un flan e a l'é soens soagnà an cò con cicolata (soens a forma 'd smens)  ò pistacc . Ël gèil ëd mlon a l'é prontà për mesost e soa adoss a peul esse gropà a j'àrab ò a j' arbëreshë , visadì a albanèis tramudasse an Sicilia ant l'età 'd mes. Sto doss a l'é nen mach mangià da sol, soens a l'é butà tanme pien ant le crostà .

Monument piassà a Aron-a , an provinsa 'd Noara , ëdcò ciamà " Ël colòss d'Aron-a ". As trata 'd na statua ch'a riva a 35 mèter d'autëssa, visitàbil andrinta . A l'é stàita la pi àuta statua andoa as podìa intré për sècoj, superà da la statua dla libertà. Ël Sancarlon a l'é fàit an aram , saldà ansema da ciov e piancàu e a pogia dzor an pedëstal an granì. La statua a l'é stàita pensà dal Cerano , artista ativ ant la contrarforma. Stòria Carl Boromé a l'é nassù a Aron-a dël 1538, da na potenta famija local. A l'é vnù arcivësco 'd Milan e a l'é stàit na figura fondamental për la contrarforma catòlica . Apress soa mòrt, a l'é stàit canonisà tanme sant dël 1610, donch sò cusin, ël neuv arcivësco 'd Milan, a l'ha vorsù onorelo con na statua, part d'un Mont Sacrà a Aron-a, ch'as vëdd dal lagh Verban .

Anveniment anual dla sità d' Alba , ch'a l'é un palio ch'a ven marlàit anans la fera dla trìfola . Funsionament La gara as ten minca prima dumìnica d'otòber, cand ij neuv borgh  d' Alba , rapresentà dai pròpe fantin, as cimento për vagné 'l drap. Stòria Soe adoss a armonto al 1275, cand Ast, sità nemisa d'Alba ant l'età 'd mes, a l'avìa fàit un palio sota la muraja d' Alba për fé festa për la vitòria contra la sità. Për badineje, j'albèis a l'han fàit un palio andrinta a la sità, ma con ij borich nopà dij cavaj. La tradission a l'é stàita arpijà da la sità dël 1932, për compagné le prime fere dla trìfola.

Sità piemontèisa d'apopré 30.000 abitant, an provinsa 'd Coni . Avosà për soa trìfola , sò palio e Ferrero . Geografìa La comun-a as trova a gigiò dël Tani , ma 'l sènter a l'é piassà a sud dël fium, andoa a confluiss ëdcò l'arian Cherasca. Alba a l'é stranomà la capital dle Langhe . Stòria Fondassion La sità a l'é d'adoss Roman-a , a l'é tavòta stàita crosiera 'd comersi e passagi. Lìbera comun-a Ant ël sécol ch'a fa 12, Alba a l'é vnùa lìbera comun-a , an spantiand sò contròl dzor Roé e Langhe , an fondand sità tanme Cherasch , tavòta an rusa con Ast . Durant sto perìod, la sità a l'é coredasse 'd 100 tor , mistà 'd richëssa dle famije nòbile. Dominassion strangé La tëmma an càusa a la vzin-a Ast, a l'ha mnà la sità a sogetesse a j' Angiò e apress al cal ëd costi ai Viscont ëd Milan, ma dël 1356 la popolassion a l'é arvirasse e sogetasse al Monfrà sta vira. La sità a l'ha soens armudà sò padron për mariagi e...

Dizionario piemontese-italiano sugli animali: Mamìfer = mammiferi Domesti  = domestici Can = cane Taboj = cane da tartufo, bastardo o cucciolo Gat, ciat = gatto Tòr; vaca = toro; vacca Bocin = vitello Fèja, bera; belié = capra; montone, ariete Bero, bebero = agnello Crava; boch = capra, caprone Caval, gigiò = cavallo Borich = asino Mul = mulo Bardòt = bardotto Crin, ghen = maiale Lapin, cunij = coniglio Përro = porcellino d'India, coniglio, cagnolino Sarvaj = selvatici Ariss = riccio Bochëttin = stambecco Cravieul = capriolo Fuin = faina Gamel = cammello Luv = lupo Luv ravass = animale selvatico feroce (lince, iena) Pitòis = moffetta, puzzola Pitòis domesti = furetto Rat = topo Mosson, giari = topo di campagna ( giari ha sostituito rat nel Piemonte occidentale) Rataragn = toporagno Ratavolòira = pipistrello Schërieul, scrieul = scoiattolo Serv = cervo Singhial = cinghiale Sumia = scimmia Tasmorcan = tasso Trapon, tarpon = talpa Volp = volpe Osej = uccelli Aghia = aquila Ania = an...

Bìbità analcòlica gasà lìgura, a base 'd basacò produvà da Borea e Rossi . Ël basilichito a l'é nassù a Albenga , an provinsa 'd Savon-a , andoa 'l Basacò Genovèis DOP a l'é motobin spantià e coltivà. A l'é vendù an bote da 27ml, fàit d'eva, sùcher, 3,5% giuss ëd limon e 1% estrat ëd Basacò Genovèis DOP. Stòria Ël nòm, ch'a smija ëspagneul, a arcòrda an efet 'l mojito. La stòria a veul che ij doi anventor a fusso ant na piòla genovèisa, andoa 'l mojito a l'era servì soagnà con basacò nopà 'd menta . L'ideja a l'é piasùa ai doi, tant ch'a l'han batì na bìbita për lor antraprèisa.

Doss d' Ël Mondvì a forma 'd capulor vempì 'd confitura 'd pom chërpandù . La risòla a l'é fròla e sìmila a le busìe pien-e, ma a l'é nen fricassà . Ancheuj a-i son dontré variant, con pien ëd confitura 'd persi ò armognan, sambajon, cicolata ò crema chantilly . Stòria Nassùe dal pastissé monregalèis Comino apress un viagi an Provensa dël 1957. An Fransa a-i é un doss conform, dzortut an Savòja , vempì 'd confitura 'd pruss ò codògn.

Licor mer a le erbe nassù a Ël Mondvì . Ël Rakiko a l'é nassù ant na confetarìa 'd Breo e sò nòm lë dëscriv bin: a l'é an efet la gionzion dle prime sìlabe dij sò ingredient: rabarbr, kina e kola . J'àutri ingredient, combin che l'arseta a sìa biscosa, a son bumé, sùcher e caramel  e dle erbe possacafé, për un savor ch'a arcòrda l'Orient. A l'ha 24  gré alcòlich. Stòria Ël Rakikò a l'é ancaminasse a esse servì dal 1895. Ancheuj a l'é produvà a Seva . Da col moment fin-a ancheuj a l'é restà na mistà 'd Ël Mondvì , tante përson-e a-l l'han a la meison e a son dontré afiss ant le piòle. Na tradission a Ël Mondvì a l'é cola 'd fé ël Rakikò Spritz , an slongand ël licor con prosech e seltz.