Lubian-a

Lubian-a
Capital e sità pi gròssa dla Slovenia, d'apopré 300.000 abitant.

Geografìa

Piassà ant ël sènter dla Slovenia, tra 'l Cars e le Alp.

La sità a pija 'l nòm dal fium Lubianissa, che belessì as partagia an doe part che a conlfuisso torna na frisa pi anans: la nos dla sità as treuva pròpe tra ij doi branch dël fium.

Na drolarìa a l'é che ant ël sènter dla sità a-i é na colin-a con dzora 'l castel ëd Lubian-a.

Stòria
Lubian-a

Fondassion

Anviron al 2000 aGC a Lubian-a a-i era un mojiss popolà da abitant ëd pilotade.
Ant ël prima sécol aGC a son rivà ij Roman, an batend na sità sla strà ch'a gropava Aquileja al Danubi.

Età 'd mes

Ant ël sécol ch'a fa 6 a son rivà belessì jë Sloven e la sità a l'é passà për ij Franch, an patend ij ravagi dij Magiar.

Dël 1270, ansem a la Cariola, a l'é stàita giontà a le tère 'd Otocaro II ëd Boemia e dël 1278 a l'Àustria, dont a restërà fin-a l'ariv ëd Napoleon.

Durant l'arforma protestanta, la sità a l'avìa ambrassà sta fe, ma 'l travaj ëd gesuit e capussin a l'ha mnala torna a la fe catòlica.

Napoleon a l'ha giontala a le Provinse Ilìriche, vnùe Regn d'Iliria apress l'arvirament a l'Àustria.

Età moderna

Apress ël robaton dl'Aper Àustr-Ungàrich, dël 1918, la sità a l'é intrà a fé part dël Regn dij Serb, Croat e Sloven, peuj vnù Regn ëd Jugoslavia.

Pendant la sconda guèra mondial, la sità a l'é stàita giontà da l'Italia e a l'é vnùa capleu ëd provinsa.

Ant ël dòp guèra a l'é vnùa capital dla Repùblica Socialista 'd Slovenia, part dla Jugoslavia.
A l'é surtìa da la Jugoslavia apress la guèra dij 10 di, an batend la Slovenia, dal 2004 part dl'Union Europenga.

Tòch distintiv
  • Ël pensament urban dla sità a l'é partimòni Unesco përché a l'é a mzura d'òm.
  • Ij piat locaj a son:
    • Cotlëtta a la Lubianèisa, servìa con bagna tàrtra;
    • Torta emona: a pi seuj, a le nos, crema 'd vanilia e coatà da cicolata fondanta.
    • La version dël doss nassional ciamà potica, a lë stregon.
  • Belessì as treuva la sede dla bira Union.
  • Un ras-ciacel ëd Lubian-a a l'é stàit ël palass residensial pi àut d'Euròpa.

Commenti