Lissànder ël Grand

Nassù dël 356 aGC a Pella, ant la Grecia d'ancheuj, a l'é avosà tanme un dij pi grand comandant d'armà dla stòria, chiel ch'a l'ha batì l'amper Macédon.

A l'era fieul dël re 'd Macedonia Flip II e a l'é stàit educà da Aristot.

Lissànder, a vint agn, a l'é vnù re apress che 'l pare a l'é stàit flambà na da vardia.
A l'ha ardità un regn armudà da Flip II da paisan a potensa local, ch'a fasìa tëmma ai vzin senté la legendaria falangia macédona e le arme da assedi.

Conquiste

Ël re macédon a l'ha seguità la Lìa 'd Corint batìa dal pare, ch'a volìa unì tute le sità-stat greche, an dësbland le arvirose tanme Tebe.

Lissànder a l'ha peuj realisà ës ch'ij Grech a revavo 'd pi, visadì dësblé 'l nemis giurà Persian a orient.
Donch, ël re, dël 334 aGC, a l'ha traversà ij Dardanej për sbarché an Anatolia e a l'ha pijà an pressa tut l'amper.

A l'ha peuj pijà l'Egit sensa gnanca combate, an fasendse coroné faraon.
Apress a l'ha possà le conquiste fin-al fium Indus; a volìa seguité ma ij sò bajet a j'ero strach e a volìo torné a la meison.

Ardité

• Lissànder a l'ha batì diferente sità da zero, ch'a arcòrdo tute sò nòm: Lissandria d'Egit, Lissandria Bucefala (Pakistan), Lissandria Eschate (Tagikistan), Lissandròpoli (Grecia) e Lissandria al Càucas.
  Lissandria an Piemont a l'é motobin pi moderna e a l'é ciamà parej an onor ëd papa Lissànder III.
• Apress soa mòrt dël 323 aGC a Babilonia, sò amper a l'é partagesse tra ij regn Elenìstich, visadì, regn spantià tra la Turchìa e l'India che tutun a dovravo la lenga e la burocrassìa Greca, seguitand sta tradission për secoj.
• Avosà a l'é la chërdensa che chiel, ant la mira 'd mòrt për maladìa, a l'abia dit ëd butelo ant na cassia da mòrt con la man fòra e sò argent ch'a drocava da costa, për simbolisé che apress la mòrt, l'argent a conta gnente.
  Belavans, sta frase a l'é mai stàita prononsià da chiel.