Langhe
 |
| An giàun la part ch'a dròca sota la provinsa 'd Coni e an groson sota cola d'Ast |
Avosà për ij sò vin e trìfole e për esse patrimòni dl'umanità për l'Unesco ansem a Roé e Monfrà për sò paesagi vinìcol.
Geografìa
Le Langhe a son marcà da na fassa 'd colin-e, an efet an piemontèis ël mòt langa a mostra pròpe la crësta dla colin-a.
A son delinià dai fium Tani, Berb, Bormia 'd Mleso e Bormia 'd Spign e a partagia 'l finagi con ël Roé, ël Monfrà e l'Astesan.
Alba a l'é stranomà 'me soa capital, sia për sò grandeur che për sò nòm.
Stòria
Da l'età dël fer as son stansià ij Ligurin, dij branch Epanter e Staziej, as son peuj anserì ij Gal, ël ciafri dij doi pòpoj a l'ha mnà a batì la cultura celtligurin-a, apress sogetà ai Roman dël 179 aC ma romanisà mach da l'era d'August.
Apress ël robaton ëd Roma, la surfassa a l'era part dla Marca dj'Aleram, tavòta mnassà, marodà e leu 'd ravagi dij Sarasin.
Le Langhe a l'han avù diferent padron, ch'a managiavo diferente tère, tra cost Milan, ël Marchesà dël Monfrà, la Repùblica 'd Genoa e ij Savòja, ch'a vnëran ij padron ëd tuta la zon-a dël 1713 apress la guèra 'd sucession ëspagneula.
Dnans dla gionta a jë Stat Sabàud, le Langhe a j'ero na crosiera 'd comersi tra tùi sti stat e a regnava lë sfròs e lë siangaj.
Pendant la fin dla sconda guèra mondial, la Langa a l'ha giuvà un ròl motobin amportant për la liberassion dl'Italia dal fassism, mersì ai partisan, che a Alba a l'avìo adiritura fondà la Repùblica partisan-a d'Alba.
Conomìa
- Alba a l'é avosà për soe trìfole bianche, dont a logia la fera anternassional.
- Ij vin motobin stimà a son coj d'Alba, Bareu e Dojan, ch'a dan ij nòm a j'arspetiv vin.
- Ij fromagg tìpich a son ël Murassan DOP e la rubiòla 'd Rocavran.
- A Cherasch as prodùo limasse senté la fassòn Cherasch, visadì l'anlevament durbì e donch pa an sèra, stimà 'dcò a lë strangé.
- La stimà ninsòla Arionda Gentila Trilobà a l'é d'adoss ëd sta zon-a, stimà cola 'd Cortmija.
- Mersì a sò paesagi ùnich, le Langhe a son vnùe leu 'd vacansa, dzortut tra strangé, tant che da j'agn '90 a son stàit arcuvrà manca d'edifissi për fajne obergi, òsto e agriturism.
Tradission
- Ij piat tìpich dle Langhe a son ël tonn ëd lapin, la tartrà, albèis, cognà, panera cosùa, amaret e persi pien.
- Lë spòrt d'adoss langheta a l'é 'l balon, andoa as dà un baquel a la balin-a për tirela fòra dal camp e fé "n' intrà".
- Ël piemontèis dle langhe a l'é 'l dialet langhet, ch'a l'é dël branch oriental e a mostra diferense 'me 'l cambi soens dla "L" an na "R" a l'anglèis, ch'as scrive "Ȓ".
- A son nassù an Langa Bepe Fenoglio, César Pavèis, Gioann, Pero e Michel Ferrero.
Commenti
Posta un commento