Walser
Spantiament
Ij walser ancheuj a son apopré 20.000 e a vivo tra Svìssera, Àustria, Liechtenstein, Fransa e Italia, tra le Alp a granda autëssa andoa a l'é goernasse lor cultura isolà.
An Piemont a-i son doe nos andoa a son spantià ij walser, visadì anviron al Brich Reusa, al nòrd dla provinsa 'd Vërsèj e dla Val d'Osta e l'àutra a l'é ant ël nòrd dla provinsa dël Verbani-Cusi-Òssola.
Le comun-e anteressà prinsipal a son Formassa, Macugnaga, Alagna, Rimela, Issime, Gressoney-Saint-Jean e Gressoney-La-Trinité.
Stòria
Ël nòm walser a ven da lor leu d'adoss, visadì 'l canton svìsser Valèis.
L'ariv an Piemont a l'é vnù aporpé ant ël sécol ch'a fa 13 an càusa a la sovrapopolassion dël Valèis e l'arserca 'd neuv pasch, un temp assé càud për vive a granda autëssa e stìmoj smonù dai cont ëd Biandrà.
Ij walser a j'ero j'ùnich a colonisé e abité a oltra 1.800 mèter d'autëssa.
La pcita era giassal, trames ij sécoj ch'a fan 14 e 19, le tamprure a son calà e manca d'òm a son andàit a sërché boneur d'àutra part.
Con la nassita dl'alpinism, dël sécol ch'a fa 19, le motobin isolà comunità walser a l'han cujì al mej la possibilità 'd mné grup d'atleta, mersì a lor conossensa ancreusa dle vaj e dij brich.
Lenga
La lenga walser a l'é na lenga alman-a meridional, conform a l'alman svìsser ant soa forma pi veja.
Ij diferent dialet dij walser a son motobin diferent tra lor e minca val a l'ha 'l sò.
A l'é arconossù mach da na comun-a dël Liechtenstein tanme lenga co-ofissial, antratan che an Italia a l'é arconussùa 'me lenga 'd minoransa.
Mison walser
La mison tìpica dij walser a l'é batìa mach an pera e bòsch, dzortut ëd malësso.
A l'ha soens tre seuli, a tèra as treuvo lë stabi e la cusin-a, ël prim seuli a l'ha la sala e le ciambre da let an finitiva lë scond a l'ha 'l trabial dovrà 'me fnera ò magasin.
Scaudé la meison a l'é belfé mersì a la cusin-a an bas.
La lòbia a l'é dovrà 'dcò për sëcché la sèila e la càuna.
Andrinta lë spassi a l'é pcit, donch a-i é la mobilia con pi funsion.
Commenti
Posta un commento